اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٥٣ - اشكال دوم(اشكال اول استاد شهيد(رحمه الله))

٢) اين‌كه موضوع‌له هيئات، ربط اعراض به موضوعات آنهاست. دليل بر اين مدعا نيز استقراء است؛ زيرا مادام كه اسماء و حروف، براى جواهر و اعراض وضع شده‌اند، چيزى كه براى دلالت بر ربط اعراض به موضوعاتشان وضع شده باشد جز هيئات باقى نمى‌ماند. بنابراين متعين است كه موضوع‌له هيئات، وجود ربطى و موضوع‌له حروف، وجود رابطى- به معناى اعراض نسبيه- باشد[١].

اشكالات بر اين نظريه:

ايرادهاى متعددى بر نظريه مرحوم محقق عراقى در معانى حروف و هيئات گرفته شده‌است كه مهم‌ترين آنها از قرار ذيل است:

اشكال اول (حضرت امام خمينى (رحمه الله)):

ايرادى است كه محقق بزرگوار امام خمينى (رحمه الله) گرفته‌اند و حاصل آن چنين است، نظريه محقق عراقى خلاف آنچه حقيقت است و بين ائمه أدب و اصول فقه مسلم است مى‌باشدو آن اين است كه، معانى حروف، غيرمستقل در مفهوميت‌اند و ممكن نيست طرف ربط و موضوع حكم يا نسبت قراربگيرند[٢].

اشكال دوم (اشكال اول استاد شهيد (رحمه الله)):

اشكالى است كه استاد شهيد صدر گرفته‌اند و حاصلش چنين است، مبناى استدلال محقق عراقى، تطبيق معانى ذهنيه و مفاهيم الفاظ بر اقسام وجودات خارجيه است و بر مبناى اين تطبيق، معانى حروف را در اعراض نسبيه منحصر دانسته‌اند. در حالى كه اين تطبيق به هيچ وجه صحيح نيست‌و معانى الفاظ و مفاهيم ذهنى به هيچ وجه در اقسام وجودات خارجى منحصر نيستند و تطابق آنها بر اقسام وجودات خارجى، هميشگى‌

[١] . بدايع الافكار، ج ١، ص ٤٩- ٥١؛ مقالات الاصول، ج ١، ص ٨٦.

[٢] . تهذيب الاصول، ج ١، ص ١٧.