اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٤٩٦ - نقد بيان محقق خويى(رحمه الله)

يا «ماهيت بشرط شى‌ء» مى‌نامند. و آنجا كه خصوصيت لحاظ شده عدمى باشد «ماهيت بشرط لا» گفته مى‌شود؛

ه) ماهيت، با لحاظ اطلاق و ارسال، نسبت به جميع حصص و افراد خارجى. اين ماهيت را «ماهيت مطلقه» يا «ماهيت لابشرط قسمى» مى‌نامند. و مقصود از اطلاق و ارسال، رفض‌القيود، يا به تعبيرى ديگر، ماهيت با لحاظ عدم الخصوصية است.

پس از توجه به اقسام لحاظ ماهيت- چنانكه بيان شد-، نزاع در اين است كه موضوع‌له اسم جنس ماهيت نوع اول يعنى ماهيت مهمله است، يا آنكه ماهيت نوع پنجم، يعنى ماهيت مطلقه است‌[١].

نقد بيان محقق خويى (رحمه الله):

بر بيان محقق خويى در تحرير محل نزاع- كه با محقق آخوند تطابق دارد-، ايرادات ذيل، وارد است:

١) اينكه كلام درباره جمله من الأسماء باشد، سخن مبهمى است. حدود موضوع بحث علمى بايد معين و معلوم باشد. «جمله من الأسماء»، عنوان مبهم و نامعلومى است و نمى‌تواند موضوع بحث علمى باشد. حق آن است كه موضوع، اسم دال بر طبيعت است، چنانكه بيان شد.

٢) اينكه بحث، درباره اين است كه اين جمله من الأسماء، «من المطلق» است أم لا؟ نيز، سخن دقيقى نيست؛ زيرا بحث در اصل دلالت اسم جنس يا «جمله من الأسماء» بر اطلاق نيست؛ بحث در اين است كه منشأ اين دلالت اطلاقى چيست؟ وضع يا مقدمات حكمت؟

[١] . محاضرات، ج ٥، ص ٣٤٣- ٣٤٥.