اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٢٢٦ - فرض اول اجمال مفهومى مخصص متصل در دوران بين اقل واكثر

[١]: قاعده دلالت عام در موارد مخصّص مجمل مفهومى:

مجمل مفهومى بر دو نوع است:

١) مجمل مفهومى بين اقل و اكثر؛

٢) مجمل مفهومى بين متباينين.

آنجا كه عامى نظير «انما الصدقات للفقراء» داشته باشيم كه متضمن معناى «تصدق على كل فقير» است و مخصّصى نيز نظير «تحرم الصدقه على الهاشمى» باشد كه در آن «هاشمى» مفهوماً مردد باشد بين منتسب إلى هاشم بالأب، يا اعم از منتسب إلى هاشم بالأب أو بالامّ، يا آن كه مخصّص «لا تتصدق على الفاسق» باشد و فاسق مردد باشد بين مرتكب مطلق الذنب يا مرتكب خصوص كبيره، مخصّص در اينجا اجمال مفهومى دارد و بين اقل و اكثر مردد است.

و آنجا كه مخصّص «لاتتصدق على المولى» باشد و كلمه «مولى» مفهوماً بين «عبد» و «قريب» مردد باشد، دوران امر مخصّص بين متباينين است.

و از آنجا كه مخصّص گاه متصل و گاه منفصل است، بنابراين چهار فرض وجود دارد.

فرض اول: اجمال مفهومى مخصص متصل در دوران بين اقل واكثر:

مخصّص مجمل مفهومى، در موارد اتصال مخصّص و دوران امر آن بين اقل و اكثر. ترديدى نيست كه در اين فرض، اجمال مخصّص به عام سرايت مى‌كند و ظهور جدى عام در مورد حصه زائد بر اقل ساقط است.

در مواردى كه مخصّص متصل غيرمستقل است؛ نظير: موارد استثنا «تصدق على كل فقير الا الفاسق» يا در موارد تقييد مدخول ادات عموم؛ نظير: «تصدق على كل فقير غيرفاسق» وجه سرايت اجمال مخصّص به عام در ما نحن‌فيه، روشن است؛ دليل اين مطلب آن است كه به سبب اجمال قرينه متصله، ظهور استعمالى عام در عموم نسبت به حصه زائد مشكوك (يعنى فقير مرتكب صغيره)- در مثال فوق- منعقد نشده است.