اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٥٣٤ - پاسخ استاد شهيد به اشكال صاحب كفايه(رحمهما الله)

پاسخ استاد شهيد به اشكال صاحب كفايه (رحمهما الله):

استاد شهيد در پاسخ اشكال صاحب كفايه مى‌فرمايند مقصود از تعيين- همان‌گونه كه واضح است-، مفهوم آن نيست كه معقول ثانى است، و جايگاهش در ذهن است، بلكه مقصود، واقع تعين ذهنى است كه با لحاظ مفهوم جنس در حين وضع لفظ براى آن حاصل است؛ زيرا تصور معنا حين الوضع، ضرورى است، و همين تصور به معناى جنس، تعين ذهنى مى‌دهد. اين تصور- كه ذهناً متعين است- ذاتاً حاكى از خارج است، لهذا منطبق بر واقع خارجى است.

بنابراين، آنچه مشهور گفته‌اند مبنى بر اينكه لام جنس، افاده تعين معناى مدخول آن مى‌كند، صحيح است. لكن مقصود از اين تعين، وجود ذهنى يا تصور محض معناى جنس نيست؛ زيرا هيچ مفهوم نكره‌اى با مجرد تصور ذهنى، تبديل به معرفه نمى‌شود، و هيچ‌كس- حتى آنها كه لحاظ استقلالى يا آلى به معنا را قيد معناى موضوع‌له مى‌دانند- چنين ادعايى نكرده است.

بلكه مراد از تعين ذهنى در اينجا، تطبيق صورت ذهنى معناى جنس است با انعكاسات ذهنى گذشته‌اى كه از اين مفهوم در ذهن نقش بسته است؛ بنابراين معناى الف و لام، تعين ذهنى معناى جنس است، بدين نحو كه مثلًا الف و لام داخل بر «رجل» بر اين معنا دلالت‌مى‌كند كه اين صورت ذهنى، همان معناى آشنايى است كه از اين لفظ، در ذهن وجود داشته است كه نوعى عهد ذهنى است، كه با عهد ذهنى متعارف، اين تفاوت را دارد كه در عهد ذهنى متعارف، معهود ذهنى، شخصى است، و در اين عهد، معهود، معناى نوعى است؛ لذا مى‌توان از آن به عهد ذهنى نوعى تعبير كرد[١].

[١] . همان، ص ٤٣٧.