اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٥٤١ - معناى تقييد اسم جنس

معناى تقييد اسم جنس:

آنچه در اينجا قابل طرح و بررسى است، تقييد اسم جنس، در مقابل اطلاق، به معناى اول آن است. يعنى اطلاق مفهوم مفرد اسم جنس. اما تقييد اسم جنس، در مقابل اطلاق به معناى دوم آن، يعنى اطلاق در قضيه مشتمل بر حكم عارض بر اسم جنس، مربوط به مباحث تعارض است كه در محل خود، مورد بحث قرارمى‌گيرد.

بنابراين، مورد بحث ما در اينجا تقييد و اطلاق مدلول تصورى اسم جنس مفرد است، نه تقييد و اطلاق مدلول تصديقى قضيه مشتمل بر حكم عارض بر اسم جنس، كه مربوط به مباحث تعارض الادله است.

توضيح اينكه: تقييد عارض بر اسم جنس، گاه، تقييد اسم جنس مفرد است، نظير «العالم العادل»، و گاه، تقييد اسم جنس مندرج در ضمن قضيه مشتمل بر حكم عارض بر اسم جنس است، كه بر دو قسم است:

١) تقييد متصل، يا تقييد، در قضيه متصله؛ نظير: «أكرم العالم، و لا تكرم الفاسق».

٢) تقييد منفصل، يا تقييد در قضيه منفصله. نظير قوله تعالى‌ إِنَّمَا الصَّدَقاتُ لِلْفُقَراءِ[١]. و در روايت مروى از تفسير منسوب به امام حسن عسكرى (ع):

«وآتوا الزكاة مستحقها، لا تؤتوها كافراً، ولا منافقاً، ولا ناصباً»[٢].

بحث درباره تقييد قضايا، كه شامل تقييد اسم جنس معروض حكم در ضمن قضيه مى‌شود، خواه به نحو تقييد متصل، يا به نحو تقييد منفصل، مربوط به مباحث تعارض الادلة است. و در اينجا، تنها درباره تقييد اسم جنس مفرد، بحث مى‌كنيم.

[١] . سوره توبه: ٦٠.

[٢] . وسائل، ابواب المستحقين للزكاة، باب ٥، حديث ١٣.