اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٣٥٧ - نظر مختار(تحقيق در مسئله)

و عكس نقيض آن برقرار خواهد شد؛ خواه قضيه حقيقيه باشد، خواه خارجيه و نتيجه آن، سلب عنوان عام از موضوع قضيه خاص است.

نظر مختار (تحقيق در مسئله):

مقدمات اين نظر:

براى توضيح نظر مختار و بيان تحقيق در مسئله دوران امر بين تخصيص و تخصص، لازم است سه مقدمه را مورد توجه قرار دهيم:

١) بحث در مانحن‌فيه پيرامون دلالت ثبوت حكم براى موضوع عام بر نفى انطباق عنوان موضوع بر فرد مسلوب‌الحكم در موارد انتفاى حكم است يعنى تخصصى‌بودن خروج خاص از تحت عام؛ بنابراين بايد توجه داشت كه بحث در ظهور عموم عام در نفى عنوان عام از فرد مسلوب‌الحكم نيست؛ زيرا همان‌گونه كه در گذشته اشاره‌كرديم و در آينده در مباحث حجيت به تفصيل توضيح خواهيم داد، موضوع حجيت عقلايى، دلالت است و دلالت نيز اعم از دلالت ظهورى و دلالت غير ظهورى است. بحث در مانحن‌فيه در اين است كه آيا ثبوت حكم بر موضوع عام، دلالت بر خروج تخصصى فرد مسلوب‌الحكم از تحت عام دارد يا ندارد؟ خواه اين دلالت به مقتضاى ظهور باشد يا نباشد. در نتيجه اين بحث آنجا را كه دلالت به لزوم غير بيّن، لازم ظهور باشد نيز شامل مى‌شود، اگرچه بر چنين دلالتى ظهور صدق نكند؛

٢) ترتب لوازم مراد استعمالى بر مراد استعمالى، ترتب قهرى است كه نه بر علم و التفات متكلم توقف دارد و نه بر اراده و قصد او؛ بنابراين، هرگاه كلامى در سطح مراد استعمالى، لوازمى به همراه داشت، اين كلام بر لوازم مراد استعمالى هم دلالت خواهدداشت. و به اقتضاى كاشفيت مراد استعمالى از مراد جدى، لوازم مراد استعمالى، لوازم مراد جدى متكلم نيز خواهند بود. به تعبير ديگر همان‌گونه كه كلام‌