اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٣٩٢ - ١ نظريه محقق نايينى(رحمه الله)

٢) نظريه محقق خويى؛

٣) نظريه استاد شهيد محقق صدر؛

٤) نظريه مختار.

[١]: نظريه محقق نايينى (رحمه الله):

محقق نايينى دلالت خطاب را بر غير حاضرين، مبنى بر نوع قضيه‌اى كه متضمن جعل شرعى است مى‌داند و از آنجا كه قضاياى شرعيه بر دو دسته‌اند، خارجيه و حقيقيه؛ هرجا خطابِ متضمن جعل شرعى به گونه قضيه خارجيه باشد، مخصوص حاضران در مجلس خطاب خواهد بود؛ زيرا مقتضاى ظهور خطاب در قضيه خارجيه، اختصاص خطاب به خصوص حاضران است. و دلالت خطاب بر شمول غائبان در زمان خطاب- چه رسد معدومان- نياز به اعمال مؤونه خاص و اقامه قرينه داله بر شمول آنان دارد.

و هرجا خطاب متضمن جعل شرعى به نحو قضيه حقيقيه باشد- كه موضوع بحث نيز همين جاست- ظهور خطاب، معدومين و غائبين و حاضرين را به‌طور يكسان شامل مى‌شود؛ زيرا حكم مجعول در قضيه حقيقيه در مقام ثبوت همگان را شامل مى‌شود، اعم از معدومين و غائبين و حاضرين در مجلس خطاب. و به همين جهت، در مقام دلالت و اثبات نيز همه آنان را شامل خواهد شد. شمول خطاب نسبت به غائبان و معدومان، نيازمند تنزيل آنان به منزله حاضران در مجلس خطاب است و حقيقيه بودن قضيه، متقوم به همين جهت است؛ بنابراين، مقتضاى ظهور خطابات شرعيه‌اى كه به نحو قضيه حقيقيه‌اند، شمول نسبت به غائبان و معدومان و حاضران است‌[١].

[١] . اجود التقريرات، ج ١، ص ٤٩٠ و ٤٩١.