اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٤٠٠ - \* نقد نظريه استاد شهيد صدر(رحمه الله)

تفهيم است دلالت مى‌كند، مدلول ادوات خطاب، به خصوص مشافهين اختصاص خواهد داشت؛ زيرا قصد تفهيم غيرمشافهين، بى‌معناست.

بنابراين، ادوات خطاب بر اختصاص خطاب به مشافهين دلالت مى‌كند. امّا اين بدان معنا نيست كه براى تفهيم خصوص مشافهين وضع شده باشند، بلكه اين ادوات، براى نسبت تصوريه خطابيه وضع شده‌اند، لكن مدلول تصديقى سياق كلام كه قصد تفهيم است، اقتضاى اختصاص خطاب به مشافهين دارد[١].

\* نقد نظريه استاد شهيد صدر (رحمه الله):

بر نظريه استاد شهيد، دو اشكال وارد است:

\* نخستين اشكال در رابطه با منشأ مدلول تصديقى است كه البته در جاى خود به تفصيل در اين باب توضيح داده‌ايم و خلاصه آن چنين است: دلالت‌هاى تصديقى از نوع دلالت‌هاى رفتارى‌اند و نه دلالت‌هاى لفظى؛ بنابراين مداليل تصديقيه از مداليل لفظيه نبوده بلكه از مداليل فعليه هستند. آنچه بر قصد تفهيم متكلم دلالت دارد، لفظ متكلم نيست، بلكه تكلم متكلم است كه فعل اختيارى اوست. افعال اختياريه عقلا، دلالت رفتارى بر وجود قصد و غرض متناسب با فعل دارند و البته قصد متناسب با فعل متكلم- يعنى تكلم- قصد تفهيم است. بنابراين، چون قصد تفهيم، اساساً از دايره دلالت‌هاى لفظى خارج و از مداليل دلالت‌هاى فعلى است، مدلول سياق لفظ نيست؛

\* دومين اشكال اين است كه، آنچه ايشان در مورد اختصاص مدلول تصديقى خطاب (قصد تفهيم) به خصوص مشافهين بيان فرمودند، تام نيست؛ زيرا سببى براى اين اختصاص وجود ندارد.

[١] . بحوث فى علم الاصول، ج ٣، ص ٣٦٨ و ٣٦٩.