اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ١١٩ - مقدمه

مطلب چهارم: تبيين تفاوت دلالت بر عموم در ادوات عموم‌

مقدمه‌

در مواردى كه ادات عموم نظير «كل» دال بر استيعاب است و دلالتى بر خصوصيت عموم از ناحيه استغراقيت يا مجموعيت ندارد، مفاد آن از ناحيه دلالت بر عموم افرادى يا عموم اجزايى به اختلاف معرفه‌بودن يا نكره‌بودن مدخول مختلف است. در آنجا كه مدخول، معرفه است؛ نظير: «اقرأ كل الكتاب» مفاد ادات، عموم اجزايى است، لكن در آنجا كه مدخول، نكره است؛ نظير: «اقرأ كل كتاب» مفاد ادات، عموم افرادى است.

در اينجا، اين پرسش مطرح مى‌شود كه راز اين تفاوت در دلالت ادات عموم، به رغم اتحاد ادات چيست؟

تفاوت در دلالت ادات عموم نزد استاد شهيد (رحمه الله):

استاد شهيد در تفسير اين تفاوت مى‌فرمايد: مقتضاى اصل اولى در «كل» افاده عموم اجزايى در مدخول است؛ زيرا لفظ مدخول چه جمع باشد و چه مفرد، به طور طبيعى و به اقتضاى اطلاق اولى خويش- بدون مؤونه و عنايتى- دلالت بر اجزاء خود دارد. در حالى كه دلالتش بر افراد، نيازمند مؤونه زائد است، اگرچه اين مؤونه زائد، از قبيل تنوين تنكير باشد.