اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٢٣٨ - بررسى اشكالات

- اشكال استاد شهيد (رحمه الله) بر راه حل دوم:

استاد شهيد بر اين راه حل نيز اشكال گرفته‌اند، به اين شرح كه: فرض مشروط بودن حكم در هر يك از دو فرد، فرض لَغْوى است؛ زيرا فرض مشروطبودن حكم در هر فرد، مقارن با فرض اطلاق حكم در ديگرى است و از آنجا كه شرط، عدم الحكم در ديگرى است، همواره شرط در اين حكم مشروط، معلوم الانتفاء و در نتيجه فاقد محركيّت است. لذا جعل چنين حكمى در عالم ثبوت لغو و بيهوده خواهد بود.

- دفع اشكال استاد شهيد (رحمه الله):

اشكال استاد شهيد بر اين راه حل نيز وارد نيست؛ زيرا در پاسخ اين اشكال مى‌توان گفت فايده جعل حكم مردد بين مطلق و مشروط در عالم ثبوت، محركيّت به احدالفردين على الاجمال است و همين اثر در دفع لغويت جعل كافى است.

\* راه حل سوم:

تقييد حجيت هر يك از دو ظهور متعارض به عدم صدق ديگرى، با اين توضيح كه عقلًا هر جا، ظهور عام در عموم نسبت به احد الفردين معيّن، با ظهور عام در عموم نسبت به فرد معيّن ديگر تعارض كند، حجيّت هر يك از دو ظهور، به عدم ثبوت حكم (واقع مدلول عليه بالظهور) در فرد ديگر مشروط مى‌شود؛ زيرا پس از فرض عدم امكان صدق عموم نسبت به كلا الفردين، از يك سو مفروض، تخصيص عقلى عموم به احدالفردين و نتيجتاً تعارض بين عموم عام نسبت به كل من الفردين با عموم عام نسبت به فرد ديگر است و از سوى ديگر مخصّص عقلى، احدالفردين لا على التعيين را خارج كرده و ملاك عام در احدالفردين لا على التعيين باقى است. بنابراين براى احراز ملاك موجود در احدالفردين لا على التعيين، راهى جز جعل حكم بر كل من الفردين على تقدير عدم الآخر باقى نمى‌ماند و حجيت ظهور عام در عموم نيز به همين مقدار