اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٢٧٥ - \* بيان استاد شهيد(رحمه الله) در نفى تمسك به عام

\* بيان استاد شهيد (رحمه الله) در نفى تمسك به عام:

در اينجا لازم است بيان استاد شهيد در نفى امكان تمسك به عام در شبهه مصداقيه مخصّص مورد بررسى قرار گيرد.

ابتدا بايد به مقدمه مهمى كه اساس بحث ما را تشكيل مى‌دهد اشاره نمود. بحث در تمسك به عام در شبهه مصداقيه مخصّص به دوگونه مى‌تواند مطرح شود:

١. تمسك به عموم جعل در عام، براى اثبات عموم عام نسبت به شبهه مصداقيه (فرد مشكوك)؛

٢. تمسك به عموم مجعول در عام، براى اثبات عموم عام نسبت به شبهه مصداقيه (فرد مشكوك).

عدم امكان تمسك به عموم جعل در عام براى اثبات عموم آن نسبت به فرد مشكوك المصداقيه، جاى بحث ندارد؛ زيرا روشن است كه در اينجا دو عموم جعل داريم كه به هيچ يك از آن‌ها در شمول فرد مشكوك نمى‌توان تمسك نمود.

١) عموم جعل در عام، بدون در نظر گرفتن تخصيص؛

٢) عموم جعل در عام، با در نظر گرفتن تخصيص.

عموم جعلى عام بدون در نظر گرفتن تخصيص، اگرچه شامل فرد مشكوك‌المصداقيه مخصّص مى‌شود لكن مفيد نيست؛ زيرا خلاف فرض است، چون فرض بر اين است كه عموم جعلى عام به حال خود باقى‌نمانده بلكه به وسيله مخصّص تخصيص خورده است.

و عموم جعلى عام با درنظر گرفتن مخصّص- يعنى عموم «تصدق على كل فقير» با در نظر گرفتن «لاتتصدق على الفاسق» كه در مجموع چنين خواهد شد: «تصدق على كل فقير عادل» يا «غيرفاسق»- ظهورى در شمول فرد مشكوك‌الفسق ندارد.

بنابراين آنچه جاى بحث دارد، تمسك به عموم مجعول در عام است. يعنى عموم «كل فقير» در «تصدق على كل فقير» كه منحل به عدد افراد عام گشته و موجب تعدد حكم به عدد افراد فقير شده و به صورت احكام متعدده‌اى از قبيل «تصدق على هذا