اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ١١٢ - ٢ نظريه محقق عراقى(رحمه الله)

موضوع ندارد، بلكه آنجا كه موضوع واحد بالنوع باشد با توجه به انحلال وجود نوع به تعداد وجود افراد، طبيعتاً حكم در مرحله مجعول، به تعداد افراد نوع منحل خواهدشد و آنجا كه موضوع، واحد بالشخص باشد به طورى كه افراد آن اجزاء مركب واحد باشند، با توجه به وجود وحدانى موضوع حكم نيز واحد خواهد بود و منحل نمى‌شود.

بنابراين نه به لحاظ مرحله جعل و نه به لحاظ مرحله مجعول، وحدت و تعدد حكم و بالنتيجه استغراقيت يا مجموعيت عموم، ناشى از كيفيت تعلق حكم به موضوع- آن چنان كه مرحوم آخوند مى‌فرمايد- نيست‌[١].

[٢]: نظريه محقق عراقى (رحمه الله):

محقق عراقى تفاوت عموم استغراقى با عموم بدلى را به كيفيت تعلق حكم به موضوع مرتبط ندانسته، بلكه ناشى از خصوصيت مدخول ادات عموم مى‌داند و معتقد است «آنجا كه مدخول ادات عموم، نكره باشد به لحاظ اينكه صدق آن بر مصاديق، صدق على البدل است، عموم حكم متعلق به نكره عموم بدلى خواهد بود و آنجا كه مدخول ادات، جنس طبيعت باشد، نظر به اينكه صدقش بر افراد، صدق در عرض واحد است، عموم حكم متعلق به آن عموم استغراقى خواهد بود.

لكن عموم مجموعى، ناشى از كيفيت تعلق حكم به موضوع است، آن چنان كه محقق خراسانى معتقد بود. بنابراين آنجا كه حكم، واحد است مجموعى است و آنجا كه متعدد است استغراقى است»[٢].

استاد شهيد بر محقق عراقى ايراد مى‌گيرند كه:

[١] . بحوث فى علم الاصول، ج ٣، ص ٢٢٣ و ٢٢٤.

[٢] . مقالات الاصول، ج ١، ص ٤٣٠.