اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٣٢٧ - بيان صحيح از تقريب اول(رساله لباس مشكوك)

قضاياى سلبى نسبت و ربط وجود ندارد و قضاياى سلبى متقوم به سلب الربطاند نه ايجاد الربط، بلكه قضاياى سلبى نيز همانند قضاياى ايجابى، متقوم به ايجاد الربطاند، امّا ربط بر دو نوع است؛ ربط موجب و ربط سالب.

اين توهم نيز نادرست است كه «چون قضاياى سلبى ايجاد الربط هستند، بازگشت سالبه محصله المحمول به موجبة معدولة المحمول است»؛ زيرا در موجبة معدولة المحمول، ربط ايجابى است در حالى كه در سالبه محصله المحمول، ربط سلبى است. البته ممكن است با اعتبار ذهنى، از قضيه سالبه محصله المحمول، قضيه موجبة معدولة المحمول را نتيجه‌گرفت. همان‌گونه كه مى‌توان با اعتبار ذهنى از قضيه اخبارى تام، يك مركب تقييدى را نتيجه گرفت و بر همين اساس است كه گفته مى‌شود «الاوصاف قبل العلم بها اخبار، والاخبار بعد العلم بها اوصاف». لكن اين هرگز به معناى وحدت قضيه سالبه محصله المحمول با قضيه موجبة معدولة المحمول نيست.

از اين بيان نتيجه مى‌گيريم، ميان قضاياى تامه و مركبات تقييديه، اين فرق اساسى وجود دارد كه در قضاياى تامه ايجاد الربط بين الصورتين است، در حالى كه در مركبات تقييديه چنين ايجاد الربطى وجود ندارد.

٢) در جمل تامه به دليل اشتمال بر ايجاد الربط يا ايقاع نسبت بين موضوع و محمول، وجود خارجى محمول مفروغ‌عنه تلقى مى‌گردد؛ زيرا لازم ايجاد الربط چنين فرضى است. دليل اين مطلب آن است كه اين ايجاد الربط، به لحاظ خارج است نه به لحاظ ذهن و لذا لازم آن، مفروغ‌عنه بودن وجود محمول در خارج مى‌باشد. بر خلاف قيد در مركبات تقييدى كه قابليت تحقق و عدم تحقق در خارج دارند؛ امّا تحقق در خارج در آنها مفروغ عنه نيست. بر اين اساس است كه نسب در قضاياى تامه، تصديقى و در مركبات تقييدى، تصورى است.