اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٥٢٨ - نقد نظريه استاد شهيد(رحمه الله)

كريمه: فِي بُيُوتٍ أَذِنَ اللَّهُ أَنْ تُرْفَعَ وَ يُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ يُسَبِّحُ لَهُ فِيها بِالْغُدُوِّ وَ الْآصالِ\* رِجالٌ لا تُلْهِيهِمْ تِجارَةٌ وَ لا بَيْعٌ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ ...[١].

اين نوع تنوين، تنوين تمكين است، چون دلالت بر معناى خاصى ندارد؛ زيرا لفظ اسم جنس، دلالت بر طبيعت دارد و قرينه نيز دلالت بر تعين آن در حصه، يا فرد خاص دارد. و تنها اثر تنوين در اينجا، لفظى است؛ زيرا علامت تمكين و انصراف و قابليت اعراب است و دلالت بر معنايى هم‌چون ابهام يا واحد غيرمعين، چنانكه تنوين تنكير بر آن دلالت داشت، ندارد.

نقد نظريه استاد شهيد (رحمه الله):

به نظر مى‌رسد نظر استاد شهيد در فرق بين تنوين تمكين و تنكير، صائب نيست؛ زيرا همان‌گونه كه در بيان گذشته توضيح داده‌شد، تنوين در هيچ‌جا معناى خاصى ندارد، و تنها اثرى كه دخول تنوين دارد افاده صِرفيت و محضيت معناى طبيعت در اسم جنس است. كه مدلول خود لفظ دال بر اسم جنس است.

توضيح اينكه: معناى محض و صرف طبيعت كه مدلول اسم جنس است، به وسيله الف و لام تعين پيدا مى‌كند. اين تعين گاه، تعين كل الافرادى است، و گاه، تعين بعض الافرادى، و دخول تنوين بر لفظ اسم جنس، جايگزين الف و لام است، و معناى خاصى ندارد و نظير دخول تنوين بر لفظ عَلَم، مثل «زيد»، يا «عمرو» است، كه خاصيتى افزون بر خاصيت لفظى، كه همان انصراف لفظ يا تمكين و قابليت اعراب باشد، ندارد. و در حقيقت، دخول تنوين به معناى صِرفيت و محضيت معناى لفظ مدخول آن است، كه معناى زائدى بر معناى لفظ مدخول نيست؛ لهذا، نتيجه دخول تنوين بر اسم جنس، دلالت لفظ اسم جنس بر طبيعت محض است، كه لازم آن، چنانكه گفتيم، صدق طبيعت بر صرف الوجود متحقق به أحد الأفراد لا على التعيين است.

[١] . سوره نور: ٣٦ و ٣٧.