اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٥٢٤ - پاسخ استاد شهيد(رحمه الله) به ايراد حلى

١) ايراد حلّى: مفهوم واحد (كه نتيجه قيد وحدت است)، خود از اسماء اجناس است و دلالت بر طبيعت سارى در تمام افراد دارد و لذا پذيراى دخول ادات عموم است. نظير «اكرم كل واحد من الفقراء»؛ بنابراين افزودن آن بر معناى اسم جنس نمى‌تواند اسم جنس را از دلالت بر عموم و شمول نسبت به تمام الافراد والحصص باز دارد.

٢) ايراد نقضى: نكره در سياق نفى و نهى، با آنكه مدخول مع‌الوصف، دلالت شمولى استغراقى نسبت به تمام الأفراد و الحصص دارد.

پاسخ استاد شهيد (رحمه الله) به ايراد حلّى:

استاد شهيد به ايراد حلّى چنين پاسخ مى‌دهند؛ واحد، به سه معناست:

١) واحد بشرط شى‌ء در عالم ثبوت. اين همان واحدى است كه در ضمن هر كثيرى وجود دارد؛ زيرا هر كثيرى متشكل از چند واحد است. و نيز همان معنايى است از واحد، كه خود از اسماء اجناس است و دلالت بر سعه و شمول اطلاقى دارد. اين معنا از واحد، در اينجا مراد نيست؛

٢) واحد بشرط لا در عالم ثبوت، يعنى واحد بشرط عدم الزائد. در اين صورت، اطلاق شمولى امكان‌پذير نيست. اين معنا از واحد نيز در اينجا مراد نيست؛

٣) واحد لابشرط در عالم اثبات، مربوط به مقام بيان و كلام متكلم. يعنى آن معنا از واحد كه تنها بر يك فرد صادق است، لكن منافاتى با صدق طبيعت مقيد به وحدت در واقع بر واحدهاى ديگر ندارد.

نظير آنكه بگويد «أكرم واحداً من العلماء»، و مقصود اين باشد كه در محدوده بيان اين كلام، اكرام بيش از يك فرد از علما مراد نيست. اگرچه ممكن است در واقع، اكرام افراد متعددى از علما مراد باشد كه با مقام دلالت و اثبات كلام مذكور، منافات ندارد. و لذا در صورتى كه مكلف، دو يا سه عالم را اكرام كند، از دايره امتثال خارج نشده، و فعل او، امتثال امر به شمار مى‌آيد.