اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٣٦٤ - \* اشكال بر اين دليل

- نقد اشكال استاد شهيد (رحمه الله):

اشكال استاد شهيد بر استدلال به اين آيات و روايات وارد به نظر نمى‌رسد؛ زيرا آنچه مدعاى مستدل است و مى‌خواهد آن را به وسيله اين أدلّه اثبات كند، علم به عدم حجيت عام قبل از فحص است در حالى كه آنچه استدلال به اين أدلّه بر آن توقف دارد، عدم علم به حجيت عام قبل از فحص است. پس «متوقف» با «متوقف عليه» يكى نيست تا دور لازم آيد.

\* اشكال بر اين دليل:

بر استدلال به آيات مذكور دو اشكال اساسى وارد است:

١) اين آيات، افزون بر آنچه عقل حكم مى‌كند، مطلبى را اثبات نمى‌كنند؛ زيرا دلالت اين آيات و روايات، بيش از ارشاد به حكم عقل نيست. حكم عقل در اينجا چنين است كه عدم البيان الواصل نمى‌تواند نسبت به احكام الزامية احتمالى معذّر و مؤمّن باشد و اين آيات و روايات، نقش تنبيه بر اين حكم عقلى و ارشاد به آن را بر عهده دارند. در حالى كه لابيان بودن عام قبل از فحص از مخصص، اول كلام است؛ بنابراين، موضوع دليل عقلى، كه مضمون اين آيات و روايات ارشاد به آن است، در اينجا محرز نيست تا بتوان به دليل عقلى مذكور تمسك جست. چنانچه مستدل بخواهد موضوع حكم عقل را با اين حكم عقلى اثبات كند؛ يعنى لابيان بودن عام قبل از فحص را اثبات كند، مصادره به مطلوب است؛

٢) مفاد اين ادلّه عدم حجيت است و موضوع حجيت در مانحن‌فيه دلالت‌است. و در صورتى كه عناصر دلالت كامل نباشد و دلالت تام نباشد، موضوع بحث درباره حجيت و عدم آن، منتفى‌است. آنچه مقصود مستدل است، اثبات عدم حجيت عام بر عموم قبل از فحص است، در حالى كه در مرتبه قبل، بايد تكليف دلالت عام بر عموم مراد جدى قبل از فحص معلوم شود، اگر اين دلالت منتفى باشد، ديگر نوبت به بحث حجيت نمى‌رسد و اگر دلالت عام بر عموم قبل از فحص، ثابت شود،