اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ١٦٧ - \* پاسخ اشكال ثبوتى

\* تالى فاسد دوم، ثبوتى است كه لزوم عروض مماثل بر مماثل؛ يعنى عروض استيعاب بر استيعاب است و روشن است كه عروض استيعاب بر استيعاب معنى ندارد[١].

لكن هر دو اشكال مردود است.

پاسخ هر دو اشكال ثبوتى و اثباتى را ذيلًا توضيح مى‌دهيم:

\* پاسخ اشكال اثباتى:

اشكال اثباتى به دو دليل مردود است:

اولًا: اشكال مبتنى بر فساد لازم است لكن فساد لازم ممنوع است؛ زيرا به فرض آنكه لازم دلالت جمع محلّى به الف و لام بر عموم تأكيدى بودن معناى «كل» داخل بر آن باشد، بدون اشكال مى‌توان به آن ملتزم شد و فساد تالى در اينجا مورد قبول نيست.

و ثانياً: در گذشته توضيح داديم كه دلالت جمع محلّى به الف و لام بر عموم و استيعاب، دلالت بالالتزام العقلى است در حالى كه دلالت «كل»، دلالت لفظى بالمطابقه است، بنابراين در اينجا دو نوع دلالت بر عموم وجود دارد و در نتيجه تكرارى در كار نيست. از سوى ديگر، تأكيد دلالت التزامى عقلى به وسيله دلالت صريح لفظى در بين عقلاء مقبول و متداول است.

\* پاسخ اشكال ثبوتى:

اشكال ثبوتى نيز مردود است؛ زيرا استيعابى كه مدلول التزامى عقلى است با استيعابى كه مدلول مطابقى لفظى در عالم دلالات و معانى است، دو نوع استيعاب و عموم‌اند. بنابراين عروض يكى بر ديگرى، كه به معناى اجتماع دو دلالت «التزامى عقلى» و «مطابقى لفظى» بر معناى واحد است اشكالى ندارد.

[١] . همان، ص ٢٤٦.