اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ١٠٥ - نقد نظريه آخوند و استاد شهيد(رحمهما الله) در تعريف عموم

اسمى است، نظير «كل عالم» نمى‌توان استيعاب مفهوم را نسبت به افراد خود به ترتيب فوق تصور نمود؛ زيرا در اينجا:

١. مفهوم عموم، مفهوم حرفى نيست بلكه مفهومى اسمى است و لذا دال اسمى دارد؛

٢. دو دال بيشتر وجود ندارد كه يكى دال بر استيعاب و ديگرى مفهوم مستوعَب است و دال سومى وجود ندارد كه بر خصوص استيعابِ مفهوم نسبت به افراد دلالت كند.

نتيجه‌گيرى:

على‌هذا، تعريفى كه مرحوم آخوند ارائه كردند نمى‌تواند تعريف جامع و كاملى باشد كه همه افراد عموم را شامل شود. بنابراين، بهتر است كه در تعريف عموم چنين گفته شود:

إنه عبارة عن استيعاب مفهوم وضعاً لافراد مفهوم آخر؛ سواء كان الاستيعاب ذاتياً فى المفهوم المستوعِب أو بدالّ ثالث‌[١].

استيعاب ذاتى اشاره به استيعاب اسمى است كه دال بر استيعاب افراد، ذاتاً بر استيعاب افراد دلالت دارد، يعنى معناى خودش فى ذاته افاده استيعاب افراد است؛ نظير «كل»، نه اينكه مانند استيعاب به معناى حرفى، مفاد دال ثالث باشد، چنانكه توضيح داده شد.

نقد نظريه آخوند و استاد شهيد (رحمهما الله) در تعريف عموم:

به نظر مى‌رسد دو تعريف مذكور هر دو مخدوش‌اند.

[١] . بحوث فى علم الاصول، ج ٣، ص ٢٢٢.