اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ١٥٦ - عنصر اول الف و لام

بحث اول: مفاد عناصر هيئت تركيبى جمع محلّى به «ال»:

در جمع محلّى به الف و لام سه عنصر وجود دارد:

١) الف و لام؛

٢) ماده جمع، نظير ماده «عالم» در «العلماء»؛

٣) هيئت جمع كه همان هيئت «فُعلاء» در مثال «علماء» است.

در جمع محلّى به الف و لام، افزون بر اين سه عنصر، عنصر ديگرى وجود ندارد؛ زيرا پيش از دخول الف و لام بر «علماء»، بدون شك بيش از دو عنصر وجود نداشته كه همان ماده جمع و هيئت جمع باشند و پس از دخول الف و لام، هيئت يا ماده جديدى به جز الف و لام بر آن تركيب افزوده نگرديده است.

عنصر اول: الف و لام:

نخستين عنصر از اين عناصر سه گانه، الف و لام است.

سؤالى كه در اينجا جاى طرح دارد اين است كه آيا اين الف و لام همان است كه بر اسم جنس مفرد در مى‌آيد، يا الف و لام ديگرى است؟ به عبارتى ديگر آيا الف و لامى كه بر جمع وارد مى‌شود، از نظر معنا با الف و لام داخل بر اسم جنس متحد است يا متعدد؟ تعدّد آن به اين نحو است كه الف و لام داخل بر مفرد براى دلالت بر تعيين، و الف و لام داخل بر جمع، براى افاده عموم و استيعاب وضع شده باشد كه بنابراين الف و لام مشترك لفظى خواهد بود.

حق اين است كه الف ولام در هر دو جا به يك معناست كه همان «تعيين» است و ادعاى اشتراك لفظى صحيح نيست. سه دليل بر اين مطلب وجود دارد:

١. علماى لغت براى الف و لام بيش از سه معنا ذكر نكرده‌اند عهد؛ جنس؛ الف و لام موصول‌[١]. معناى سوم خارج از محل بحث است. عهد و جنس نيز چنانكه در

[١] . المنجد، ماده ال.