اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٣٥٢ - نظر استاد شهيد(رحمه الله)

نظر استاد شهيد (رحمه الله)[١]:

به نظر استاد شهيد اصالةالتخصص- يا حكم به خروج موضوعى فرد مسلوب الحكم- در قضاياى خارجيه جارى است، امّا در قضاياى حقيقيه جارى نيست.

بيان اين مطلب بر سه مقدمه توقف دارد:

\* مقدمه اول: براى اثبات اصالةالتخصص يا خروج موضوعى فرد مسلوب‌الحكم، دو راه وجود دارد:

١) تمسك به عكس نقيض قضيه حمليه در حكم عام. چنانكه مقتضاى عكس نقيض آن، خروج موضوعى همه مواردى است كه حكم در آنها منتفى باشد. بنابراين، فرد مسلوب‌الحكم، از موضوع افراد عام خارج خواهد بود؛

٢) انحلال قضيه عام به قضاياى شرطيه جزئيه به عدد افراد عام كه شرط آنها، ثبوت موضوع و جزاى آنها، ثبوت حكم باشد. در نتيجه، با انتفاى حكم در هر مورد، موضوع نيز منتفى خواهد بود.

\* مقدمه دوم: در قضاياى خارجيه نمى‌توان از راه دوم بهره برد؛ زيرا موضوع در اين قضايا، مقدرالوجود نيست تا به قضاياى شرطيه برگردند. بلكه جاعل، تطبيق عنوان موضوع را بر مصداق خارجى و احراز تحقق موضوع را در خارج، خود به عهده گرفته و حكم را بر موضوع محقق الوجود بار مى‌كند.

\* مقدمه سوم: راه اول، تنها در قضايايى جارى مى‌شود كه حكم در آنها بر موضوع كلى مشتمل بر استيعاب تام بار شده باشد؛ زيرا عكس نقيض قضيه، در صورتى سالبه كليه خواهد بود كه قضيه، حمليه كليه باشد. به همين جهت، راه دوم براى‌

[١] . تفصيل بين قضاياى حقيقيه و قضاياى خارجيه.