اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٣٦٧ - اشكال استاد شهيد به محقق عراقى(رحمهما الله) و بيان فرق اصول لفظى و عملى

انحلال حكمى پيدا مى‌كند، يعنى به علت علم تفصيلى به نجاست در طرف اول، مانع از سر راه جريان اصل در طرف ديگر برداشته مى‌شود، لكن اين انحلال حكمى نيز مشروط به اين است كه آنچه موجب انحلال حكمى مى‌شود- نظير علم تفصيلى به تحقق عنوان معلوم در احد الأطراف بالتعيين- هم‌زمان علم اجمالى كبير باشد. اما اگر علم اجمالى كبير در زمان سابق تحقق يافته و نسبت به همه اطراف خود تنجز پيدا كرده باشد، علم اجمالى صغير يا علم تفصيلى به تحقق عنوان معلوم بالاجمال در علم كبير در احد الأطراف- با احتمال عدم تطابق عنوانين- به‌هيچ‌وجه موجب انحلال علم اجمالى كبير نمى‌شود؛ نه به انحلال حقيقى و نه به انحلال حكمى‌[١].

كلام محقق عراقى چنانكه بيان شد بر دو ادعا مبتنى است:

١) تطابق مقدار معلوم بالتفصيل با مقدار معلوم بالاجمال، به‌رغم تطابق عنوانى در معلومين در صورتى كه احتمال عدم تطابق معنونين در بين باشد، موجب انحلال حقيقى علم اجمالى نيست، بلكه موجب انحلال حكمى مى‌شود؛

٢) انحلال حكمى نيز در صورتى است كه علم اجمالى با علم تفصيلى هم‌زمان باشند؛ زيرا پس از تنجز علم اجمالى و سقوط اصل عملى در اطراف، امكان جريان و احياى مجدد اصل عملى در طرف مقابل معلوم بالتفصيل وجود ندارد.

اشكال استاد شهيد به محقق عراقى (رحمهما الله) و بيان فرق اصول لفظى و عملى:

استاد شهيد، هر دو ادعاى محقق عراقى را نمى‌پذيرد؛ لذا بر بيان محقق عراقى دو اشكال وارد مى‌كند:

\* اشكال اول: ادعاى عدم انحلال حقيقى باطل است؛ زيرا- در جاى خود معلوم خواهد شد كه- با احتمال تطابق عنوان معلوم بالاجمال با عنوان معلوم بالتفصيل،

[١] . مقالات الاصول، ج ١، ص ٤٥٦.