اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٢٩٤ - ٢ نظريه شيخ اعظم انصارى(رحمه الله)

پاسخ ايراد استاد شهيد بر شيخ اعظم (رحمهما الله):

حاصل استدلالى كه شيخ اعظم در مطارح، در تأييد نظريه خويش در امكان تمسك به عام در شبهه مصداقيه مخصّص لبّى بيان فرموده چنين است:

صدور لفظ عام از سوى متكلم و بردن حكم روى آن، بدون اخذ قيد لفظى در كلام، كاشف از آن است كه متكلم در افراد عام، هيچ‌گونه عنوان معارضى براى عنوان عام نديده است وگرنه بايد عنوان مخصّص را در كلام خويش بيان مى‌كرد. بنابراين، عموم عام در كلام متكلم، خود نافى عنوان معارض در افراد عام و در نتيجه نافى شك مصداقى است و لذا تمسك به عموم در افراد عام، متوقف بر رفع شك نيست؛ زيرا خود عموم، رافع و نافى شك است. مثلًا آنجا كه متكلم مى‌گويد «اكرم كل عالم» و قيدى ذكر نمى‌كند- ولو منفصلًا- و مخصّص لبى، اين عموم را تخصيص مى‌زند و فاسق را از عموم عام با قضيه «لايجب اكرام الفاسق» خارج مى‌كند، در اين صورت مدلول التزامى مخصّص لبى مذكور چنين است «كل من يجب اكرامه ليس بفاسق». و از طرفى عموم عام «اكرم كل عالم» وجوب اكرام را براى همه افراد عام ثابت مى‌كند، يعنى عام فرد مشكوك المصداقيه را نيز شامل مى‌شود و نتيجه اين شمول، نفى انطباق عنوان مخصّص (يعنى فاسق) بر آن است و در نتيجه نفى شك از آن مى‌باشد.

به ادعاى شيخ اعظم، تمسك به عموم عام براى نفى شك از مصداق مشكوك المصداقيه مخصّص لبى در بين علما رايج است و لذا با عموم‌ لا يَنالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ‌ عصمت پيامبران را اثبات مى‌كنند؛ زيرا مدلول التزامى آن «كل من نال عهدى ليس بظالم» است و نيز عموم «اللهم العن بنى امية قاطبة» را كاشف از عدم ايمان همه افراد بنى‌اميه مى‌دانند، بلكه تمسك به عموم عام براى نفى شك از مصداق مشكوك مخصّص در محاورات عرفيه نيز فراوان است. نظير اينكه مولى امر كند «اكرم كل‌