اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٢٩٥ - ٢ نظريه شيخ اعظم انصارى(رحمه الله)

جيرانى» با وجود علم به عدم اراده عدوّ كه عرفاً كاشف از آن است كه در بين جيران او عدوى وجود ندارد[١].

بنابراين استدلال، حاصل پاسخ ايراد استاد شهيد بر شيخ چنين است:

اينكه ادعا شده «ملاك رفع شك؛ نه قطعى بودن تخصيص بلكه قطعى بودن انطباق عنوان مخصّص بر مصداق مشكوك است كه در مخصّص لبى و لفظى منتفى است و از اين نظر فرقى بين آن دو وجود ندارد»، اين ادعا درست نيست؛ زيرا اصلًا ملاك استثناى مخصّص لبى و ادعاى امكان تمسك به عام در شبهه مصداقيه آن، قطعى بودن تخصيص نيست بلكه ملاك امكان تمسك به عام در شبهه مصداقيه مخصّص لبى، ادعاى ظهور عام غير مقترن به مخصّص لفظى در انطباق عام بر همه افراد آن و نفى انطباق عنوان معارض عنوان عام بر آن افراد است. نتيجه اين ادعا رفع شك از فرد مشكوك المصداقيه مخصّص است. بنابراين فرق روشنى بين مخصّص لبى و مخصّص لفظى وجود دارد كه مبناى اصلى ادعاى شيخ در اينجا همين است و آن ظهور عام در نفى انطباق عنوان معارض عنوان عام بر افراد است كه حجيت اين ظهور در مخصّص لفظى، به‌وسيله مخصّص لفظى منتفى‌مى‌شود. در حالى كه در موارد مخصّص لبى، حجيت اين ظهور مزاحم و معارضى ندارد.

- نقد نظريه مرحوم شيخ (رحمه الله):

بر فرمايش شيخ در استثناى مخصّص لبى در مانحن فيه دو اشكال عمده وارد است:

١) آنچه شيخ اعظم ادعا فرموده، تنها در قضاياى خارجى جارى است؛ زيرا قضاياى خارجى‌اند كه در آنها تطبيق عنوان را بر مصداق، متكلم بر عهده مى‌گيرد، و در قضاياى حقيقى نظر به تطبيق بر مصداق ندارد، و استدلال‌ها و استشهادات عرفى شيخ نيز به قضاياى خارجيه‌اى است كه متكلم در آن‌ها به مقام تطبيق نظر

[١] . مطارح الانظار، ج ٢، ١٤٤.