اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ١٥٨ - عنصر سوم هيئت جمع

بر أعلى مراتب جمع عالم صادق است. در حالى كه مطلب در «العلماء» چنين نيست؛ زيرا مفهوم «العلماء» جمع متعينى از علماست كه اگر عهد خاصى در ميان نباشد، بدون اشكال تنها بر همه «علماء»- يعنى اعلى مراتب جمع- دلالت مى‌كند.

تفاوت بين جمع مجرد از الف و لام و جمع محلّى به الف و لام- در اينكه از دومى تعين جمع استفاده مى‌شود در حالى كه از اولى تنها طبيعت غيرمتعين جمع استفاده مى‌شود- شاهد روشنى بر اين است كه الف و لام داخل بر جمع نيز همچون الف و لام داخل بر اسم جنس مفرد، دلالت بر تعيين مى‌كند. بنابراين الف و لام داخل بر اسم جنس، با الف و لام داخل بر جمع متحد المعنى است.

عنصر دوم: ماده هيئت جمع:

عنصر دوم از عناصر هيئت تركيبى جمع محلّى به الف و لام، ماده هيئت جمع است؛ نظير: «عالم» در «العلماء» كه بر صرف الطبيعه سارى و جارى در همه افراد دلالت مى‌كند و در اين دلالت، بحث و گفت وگويى نيست.

عنصر سوم: هيئت جمع:

عنصر سوم از عناصر هيئت تركيبى جمع محلّى به الف و لام، هيئت جمع است.

درباره مدلول وضعى هيئت جمع دو سؤال مطرح است:

١) مدلول وضعى هيئت جمع چيست؟ پاسخ اين سؤال را با مراجعه به تبادر لغوى بايد يافت. آنچه به حكم تبادر از هيئت جمع استفاده مى‌شود و اهل لغت نيز به صراحت آن را بيان داشته‌اند اين است كه هيئت جمع دال بر «اكثر من اثنين» است‌[١].

[١] . شرح ابن‌عقيل بر الفيه ابن مالك، ص ٥١٧: جمع التكسير هو ما دل على اكثر من اثنين .... الخ.