اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٣٩٨ - \* نظر مختار در نقد نظريه محقق خويى(رحمه الله)

\* نظر مختار در نقد نظريه محقق خويى (رحمه الله):

نظريه محقق خويى در تفسير معناى ادوات خطاب تام نيست؛ زيرا:

١) نظر ايشان در اينجا با مبناى ايشان در وضع كه آن را به تعهّد واضع بر مى‌گردانند و نتيجه آن وضع الفاظ براى مدلول تصديقى؛ يعنى قصد تفهيم است سازگار نيست؛ زيرا بنا بر نظريه تعهد، موضوع‌له ادات خطاب، قصد تفهيم است كه نتيجه آن وضع ادات خطاب براى خطاب حقيقى است- نه انشايى- و در نتيجه اختصاص خطاب به مشافهين است؛

٢) استدلال ايشان ناتمام است به اين بيان كه دليل اول ايشان مبنى بر اينكه «متفاهم عرفى، خطاب انشايى است». ادعايى بيش نيست كه وجدان عرفى لغوى بر خلاف آن گواهى مى‌دهد. آنچه وجدان عرفى لغوى به روشنى بر آن گواهى مى‌دهد، دلالت ادات خطاب بر «خطاب» است نه بر «انشاى خطاب»؛ زيرا ادات خطاب، براى نفس خطاب وضع شده است و از آنجا كه ادات خطاب حرف است و رابطه است؛ لذا معناى آن نسبى و ربطى است؛ بنابراين موضوع‌له در ادات خطاب- على مايشهد له الوجدان اللغوى- نسبت خطابيه است. دليل دوم ايشان مبنى‌بر اينكه «قرينه قطعيه دال بر عدم اختصاص خطابات شارع به خصوص حاضران مى‌باشد». لازم اعم است و خصوص خطاب انشايى بودن موضوع‌له ادوات خطاب را اثبات نمى‌كند، بلكه با نظريات ديگرى در تعميم معناى ادوات خطاب- نظير آنچه در تعيين معناى ادوات خطاب بيان خواهيم كرد- نيز سازگار است.

٣) روشن است كه خطاب از معانى تكوينيه حقيقيه است و معنايى اعتبارى نيست تا بتوان با اعتبار نفسانى، آن را اعتبار نموده و با ادات خطاب ابراز نمود. در حالى‌