اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ١٥٢ - \* موارد دلالت«كل» بر عموم استغراقى

معناى صرف الطبيعه سارى در كل فرد فرد از افراد طبيعت است فهميده مى‌شود، كه لازمه آن استغراق است. در نتيجه معنى «اكرم العلماء» وجوب اكرام تمام علما به نحو عموم استغراقى يعنى هر يك يك از افراد علما است.

تاكنون آنچه از مفاد «العلماء» در جمله «اكرم العلماء» به دست آمد؛ يكى تعين- به عهد ذاتى- اعلى مراتب الجمع است كه مفاد الف و لام است و ديگرى طبيعت مفهوم جمع يعنى «ثلاثة فما زاد» است كه مدلول هيئت جمع است و سوّمى طبيعت مفهوم «ماده» جمع است.

بنابراين، تا اينجا اگر از تركيب «العلماء» استيعاب و شمول فهميده مى‌شود، از طريق دلالت التزامى مفاد تركيبى الف و لام و هيئت جمع است و هيچ‌گونه دالّى كه بالمطابقه بر استيعاب دلالت كند در كار نيست.

حال اگر بر اين تركيب «كل» وارد شود- كه مدلول آن استيعاب «شمول» است- دلالتى مطابقى بر شمول و استيعاب به وجود مى‌آيد و مفاد «كل العلماء» بالمطابقه، استيعاب مفاد مدخول خواهد شد. با توجه به اينكه در مدخول «كل» تركيبى از دوگونه دلالت بر كثرت وجود دارد:

١) كثرتى كه مدلول هيئت جمع مدخول الف و لام است. اين كثرت، كثرتى است اجزايى به لحاظ هر يك از مراتب جمع كه اجزاى تشكيل دهنده و اعلى مراتب جمع‌اند؛

٢) كثرتى كه مدلول ماده جمع- يعنى عالم در مثال فوق- است. اين كثرت، كثرتى است افرادى.

با دقت در اين دو نوع دلالت، نتيجه مى‌گيريم كه مدلول «كل» در اين تركيب، افاده استيعاب كثرت اجزايى و كثرت افرادى به دو لحاظ مذكور خواهد بود.

افزون بر آنچه گفتيم از آنجا كه مدلول «كل» استيعاب و شمول است و از آنجا كه استيعاب و شمول با كثرت و تعدد مناسبت دارد و از طرفى كثرت نيز با استغراقيت تناسب دارد نه با مجموعيت؛ زيرا مجموعيت با نوعى وحدت ملازم مى‌باشد كه با