اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ١٤٤ - اشكال چهارم(استاد شهيد(رحمه الله))

اشكال چهارم (استاد شهيد (رحمه الله)):

اشكالى است كه استاد شهيد بر ميرزاى نايينى وارد كرده‌اند[١] كه حاصل آن چنين است؛ ابتدا بايد مقصود را از اينكه ادات عموم بر استيعاب مراد از مدخول دلالت مى‌كند مشخص كنيم. در اينجا چند احتمال وجود دارد:

\* احتمال اول: اينكه مقصود استيعاب مراد جدّى مدخول ادات باشد و از آنجا كه مراد جدى مدخول را مقدمات حكمت مشخص مى‌كنند، پس دلالت ادات بر عموم، متوقف بر جريان مقدمات حكمت در مدخول و در طول آن است.

لكن اين احتمال باطل است؛ زيرا چند تالى فاسد مسلّم الفساد بر آن مترتب مى‌شود:

١. در موارد هزل كه متكلم مراد جدّى ندارد، بايد ادات عموم بى‌معنا باشد و هيچ مدلولى از آن فهميده نشود، در حالى كه چنين نيست؛ زيرا دلالت تصورى و استعمالى ادات عموم بر عموم در موارد عدم دلالت جدّى بر عموم بالوجدان معلوم است.

٢. از آنجا كه ارتباط مدلولى و مفهومى بين مدخول ادات و ساير مفردات جمله تركيبى به وسيله ادات عموم صورت مى‌گيرد، و از سويى ديگر- بنابراين مبنا- حضور ادات عموم در مرحله مدلول تصورى و استعمالى جمله تركيبى، بى‌معنا است؛ زيرا مدلول و مفهوم آن متوقف بر جريان اطلاق در مدخول است كه مربوط به مراد جدّى است. بنابراين، در مرحله تصوّرى و استعمالى، هيچ‌گونه ارتباطى بين مدخول ادات و ساير مفردات جمله تركيبى وجود نخواهد داشت.

٣. مدخول ادات در مرحله مدلول تصوّرى، مقدم بر مدلول تصوّرى جمله تامه‌اى است كه در آن به كار مى‌رود، و لذا مدلول نسبت ارساليه در جمله «اكرم كل عالم» در مرحله مدلول تصورى در طول مدلول ادات و مدخول آن است. در حالى كه مدخول ادات در مرحله مدلول تصديقى و اراده جدّى، متأخر از مدلول جمله و در

[١] . بحوث فى علم الاصول، ج ٣، ص ٢٣٠- ٢٣٢.