اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٣٧ - پاسخ اشكالات محقق نايينى(رحمه الله)

- يا از نوع فصول منوّعه به شمار مى‌آيد؛

- يا از نوع اعراض.

و هر دو نوع باطل است؛ زيرا:

- اگر از فصول منوعه به شمار آيد با توجه به اينكه خصوصيت استقلال و عدم استقلال در مرحله وضع، قيد معنا نيست، بلكه به لحاظ مرحله استعمال، قيد معنا قرارگرفته است، لازمش اين است كه جنس- يعنى ذات معنا- در مرحله وضع تقرّر پيدا كند و فصل آن در مرحله استعمال، و انفكاك جنس از فصل در مرحله تقرّر ماهوى معقول نيست؛

- و اگر از نوع اعراض به شمار آيد، لازم آن نيازمندى به سبب عروض است در حالى كه براى عروض قيد استقلال يا عدم استقلال در مرحله استعمال، سببى متصور نيست‌[١].

نتيجه اينكه، نظريه مرحوم آخوند در تفسير معناى حرفى و فرق آن با معناى اسمى «نظريه آليت استعمالى» نظريه صائبى نيست.

پاسخ اشكالات محقق نايينى (رحمه الله):

اشكالات مرحوم نايينى بر نظريه آليت استعمالى، به بيان و ترتيبى كه در ذيل مى‌آيد قابل دفع است:

١. جواب اشكال اول: در دفاع از نظريه آخوند در برابر اشكال اول مى‌توان گفت در تفسير وضع گفتيم كه وضع عبارت است از اعتبار حكايت لفظ از معنا كه به دنبال آن، حكايت استعمالى صورت مى‌گيرد، و در نتيجه استعمال، حكايت اعتبارى به حكايت حقيقى تكوينى تبديل مى‌شود.

[١] . اجود التقريرات، ج ١، ص ١٥ و ١٦.