اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٣٢١ - نقد بيان امام خمينى(رحمه الله)

نمى‌تواند موضوع حكم ايجابى (يعنى حكم رفته روى عام) قرارگيرد، چون حكم ايجابى متوقف بر وجود موضوع است، مگر آن كه با استصحاب عدم ازلى به نحو سلب تحصيلى عدم به نحو معدوله يا به نحو سالبة المحمول را اثبات كنيم كه اصل مثبت است.

وجه دوم:

سالبه مقيده بالوجود اخصّ از سالبه محصله مطلقه است، و آنچه متيقن سابق است سالبه محصله مطلقه است، در حالى كه آنچه مشكوك است سالبه مقيده بالوجود است و با استصحاب متيقن سابق كه اعم است، نمى‌توان مشكوك اخص را اثبات كرد مگر با اصل مثبت كه باطل است‌[١].

نقد بيان امام خمينى (رحمه الله):

هر دو وجه استدلال در بيان امام مردود است.

\* ردّ وجه اوّل: حاصل ردّ وجه اول اين است كه شق سوم يعنى سالبه محصّله را در نظر مى‌گيريم و معتقديم اينكه فرمودند عدم به نحو سلب تحصيلى نمى‌تواند موضوع حكم ايجابى (يعنى حكم رفته روى عام) قرار گيرد پاسخش اين است:

موضوع سالبه محصّله ماهيت است و موضوع حكم ايجابى نيز ماهيت است و ماهيت مى‌تواند موضوع حكم ايجابى قرار گيرد، و قيد وجود، جزء موضوع حكم عام نيست اگر چه از مقارنات موضوع است، بنابراين در مثال مورد بحث چنين بايد گفت «لم تكن المرأة- اى ماهيتها- قرشية قبل وجودها» و با استصحاب اين سالبه محصّله به حال حاضر ثابت مى‌شود كه «ليست هذه المرأة قرشية» و مراد از

[١] . تهذيب الاصول، ج ٢، ص ٣١ و ٣٢.