اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٤٠١ - \* نقد نظريه استاد شهيد صدر(رحمه الله)

- توضيح مطلب:

منشأ اختصاص قصد تفهيم يا مدلول تصديقى خطاب به خصوص مشافهين، يكى از موارد زير است:

منشأ اول:

مدلول تصورى الفاظ خطاب، نظير مدلول تصورى عنوانى كه براى مخاطب به كار رفته يا نسبت خطابيه‌اى كه مدلول ادات خطاب است.

مدّعا در هر دو مورد مخدوش است. با اين بيان كه در مورد عنوان مخاطب، فرض بر اين است كه عنوان به كار رفته براى دلالت بر مخاطب، عنوان عامى نظير «الذين آمنوا» است. اين عنوان در مقام دلالت تصورى هيچ‌گونه اختصاصى به مشافهين نداشته و شمولش نسبت به مخاطب و غائب و معدوم، على السواء است.

در مورد نسبت خطابيه نيز بايد گفت كه دلالتى بر اختصاص به مشافهين ندارد، بلكه نسبتى است بين متكلم و عنوانى كه مورد خطاب قرار گرفته و همان‌گونه كه گفتيم مدلول تصورى عنوان مخاطب، اختصاص به مشافهين ندارد. بنابراين، سببى براى اختصاص خطاب نسبت خطابيه به خصوص مشافهين در ميان نيست. از طرفى وجود دال ديگرى در كلام كه بر اختصاص خطاب به مشافهين دلالت كند نيز خلاف فرض بحث است. در نتيجه معلوم شد در مقام دلالت تصورى الفاظ خطاب، هيچ سببى كه مقتضى اختصاص خطاب به مشافهين باشد در كار نيست.

منشأ دوم:

مدلول تصديقى سياق كلام، چنانكه در بيان استاد شهيد آمده بود. براساس نظر استاد شهيد چنين گفته مى‌شود سياق كلام للتفهيم است، بنابراين مقتضاى خطاب و كلام، به دلالت سياقى قصد تفهيم است. و چون قصد تفهيم غائب و معدوم معنى ندارد، بنابراين مقتضاى مدلول تصديقى سياقى كلام اختصاص خطاب به مشافهين است.