اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ١٦٢ - \* دال دوم صيغه جمع

\* و اگر معناى صيغه جمع را معناى حرفى «استيعاب الماده لافرادها» در نظر بگيريم نيز چند اشكال پيش مى‌آيد.

- اشكال اول: اينكه دلالت بر جمع منتفى خواهد شد و از نظر مفهومى فرقى ميان «اكرم كل العلماء» و «اكرم كل عالم» نخواهد بود؛ زيرا در جمله دوم نيز «استيعاب المادة لافرادها» وجود دارد، در حالى كه:

١. به قاعده «كل ما زاد الدال، زاد المدلول» بايد به ازاى زيادتى هيئت جمع در «اكرم كل العلماء» شاهد زيادتى مدلول باشيم؛

٢. وجدان عرفى لغوى شاهد بر تفاوت معنى ميان دو جمله فوق است.

- اشكال دوم: انتفاى فرق در معنا بين «اكرم علماء» و «اكرم كل عالم» است كه خلاف وجدان لغوى است؛ زيرا فرض بر اين است كه در جمله نخست، هيئت جمع بر استيعاب افراد ماده دلالت مى‌كند كه در جمله دوم نيز اين چنين است، با اين تفاوت لفظى كه دال بر استيعاب لفظ «كل» است.

- اشكال سوم: اگر فرض شود هيئت جمع به تنهايى براى استيعاب الماده لافرادها وضع شده خلاف وجدان و خلاف مسلمات لغوى است؛ زيرا هيئت «علماء» يعنى هيئت جمع بدون الف و لام مسلماً دلالت بر استيعاب ندارد و اگر فرض شود هيئت جمع با الف و لام، براى استيعاب افراد ماده وضع شده است، دو تالى فاسد در پى خواهد داشت:

١. اينكه هيئت جمع بدون الف و لام براى هيچ معنايى وضع نشده و بدون معنا باشد. اين مطلب خلاف مفروضات و مسلمات لغوى است و وجدان عرفى نيز كه شاهد بر تفاوت جمع و مفرد است بر بطلان آن شهادت مى‌دهد؛

٢. اينكه هيئت جمع براى استيعاب وضع شده باشد و بار ديگر هيئت جمع محلّى به الف و لام نيز براى همان معنا وضع شده باشد، اين نيز باطل است؛ زيرا اولًا همان گونه كه گفتيم بين جمع محلّى به الف و لام و جمع غير محلى به الف و لام،