اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٤٢٨ - مانعيت ظهور ضمير از ظهور عام

ظهور عام در عموم مراد استعمالى و اجمال عام نمى‌شود، بلكه تنها با كاشفيت عام از مراد جدى منافات دارد»[١].

- تعليق ما بر فرمايش محقق آخوند و استاد شهيد (رحمهما الله):

در گذشته گفتيم معلوميت مراد استعمالى ضمير به مقتضاى قاعده تطابق ضمير با مرجع خود معلوميت مراد استعمالى عام را در پى‌دارد و جايى براى أصالةالعموم باقى نمى‌ماند.

خاص بودن مراد استعمالى ضمير متوقف بر وجود قرينه است؛ اگر قرينه متصله بود مراد استعمالى ضمير و عام هر دو خاص خواهد بود و اگر قرينه منفصله بود مراد استعمالى عام و ضمير هر دو عام خواهد بود، و قرينه منفصله دلالت بر خصوص مراد جدّى در ضمير مى‌كند و در نتيجه با أصالةالعموم عام كه كاشف از عموم مراد جدّى در عام است تعارض كرده و موجب اجمال عام و ضمير در كاشفيت از مراد جدّى مى‌شود.

بنابراين تعليق ما بر فرمايش هر دو محقق بزرگوار معلوم مى‌شود.

امّا تعليق ما بر فرمايش آخوند:

١) آنجا كه قرينه بر اراده خاص از ضمير، متصله باشد مشيريت ضمير نسبت به عام مانع ظهور عام در عموم خواهد شد و نوبت به تعارض ظهورين نمى‌رسد، بلكه به مقتضاى قرينه متصله، ضمير و عام ظهور در مراد استعمالى خاص خواهند داشت. و آنجا كه قرينه بر اراده خاص از ضمير منفصله باشد ظهور عام و ضمير در مراد استعمالى عام خواهد بود و قرينه منفصله تنها خاص بودن مراد جدّى را در هر دو مى‌رساند؛

٢) آنجا كه قرينه بر اراده خاص از ضمير منفصله باشد ظهور عام در عموم به حال خود باقى است و به مقتضاى مشيريت ضمير ظهور استعمالى ضمير نيز در عموم‌

[١] . بحوث فى علم الاصول، ج ٣، ص ٣٧٧.