اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ١١٠ - ١ نظريه آخوند خراسانى(رحمه الله)

اين تعاريف با مبناى آخوند در تعريف عموم سازگار است.

به نظر ما، تعريف دقيق‌تر از انواع عموم اين است كه گفته شود:

«العموم الاستغراقى» هو: استيعاب جميع أفراد الطبيعة على نحو الانحلال العَرْضى، و «العموم البدلى» هو: استيعاب جميع أفراد الطبيعة على نحو الانحلال البدلى، و «العموم المجموعى» هو: استيعاب جميع أفراد الطبيعة، استيعاباً وحدانياً غير انحلالى.

نظريه‌هاى مطرح در منشأ دلالت بر خصوصيت عموم‌

در اينجا اين پرسش مطرح است كه منشأ استغراقيت يا بدليت يا مجموعيت عموم چيست؟ و به تعبيرى ديگر چه عنصرى موجب تعيين نوع خاص عموم مى‌شود؟

در پاسخ به اين پرسش چند نظريه وجود دارد.

[١]: نظريه آخوند خراسانى (رحمه الله):

مرحوم آخوند اقسام را خارج از ذات معناى عموم دانسته و عموم را در همه اقسام آن به معناى واحد مى‌داند كه همان «شمول المفهوم لجميع ما يصلح أن ينطبق عليه» است و معتقد است تنوع اقسام عموم، از كيفيت تعلق حكم به موضوع نشأت مى‌گيرد. مرحوم آخوند صاحب كفايه مى‌فرمايد:

ثم الظاهر أن ما ذكر له [أى للعموم‌] من الأقسام- من الاستغراقى و المجموعى و البدلى- إنما هو باختلاف كيفية تعلّق الأحكام به وإلا فالعموم فى الجميع بمعنى واحد[١].

استاد شهيد صدر بر كلام آخوند اشكال گرفته‌اند كه حاصلش بدين قرار است:

[١] . كفاية الاصول، ج ١، ص ٢٩٦.