ديگر آن‌كه اين رذيله موجب رذيله مهلكه «كبر» گردد و به مصيبت تكبرْ انسان را مبتلا كند.- ان شاء اللَّه پس از اين يادى از آن مى‌شود- و مفاسد ديگر نيز از خود او بى‌واسطه يا به وسايط بروز كند، كه شرحش موجب تطويل است.

پس، شخص معجب بداند كه اين رذيله تخم رذائل ديگر است، و منشأ امورى است كه هر يك براى هلاك ابدى و خلود در عذاب خود سببى مستقل است. و اگر اين مفاسد را درست فهميد و با دقت ملاحظه كرد، و رجوع به اخبار و آثار وارده از رسول اكرم و اهل بيت آن سرور- صلوات اللَّه عليهم اجمعين- كرد، البته بر خود لازم مى‌داند كه در صدد اصلاح نفس برآيد و خود را از اين رذيله پاك و ريشه آن را از باطن نفس براندازد كه مبادا خداى نخواسته با اين صفت زشت به عالم ديگر منتقل شود. يك وقت كه چشم دنيايى مُلكى بسته شد و سلطان برزخ و قيامت طلوع كرد، ببيند حال اهل معاصى كبيره از او بهتر است: آنها را خداوند مستغرق بحار رحمت خود فرموده به واسطه ندامتى كه داشتند يا اعتمادى كه به فضل حق تعالى داشتند، و اين بيچاره چون خود را مستقل ديده بود و در باطن ذاتش از فضل حق بى‌نياز شمرده بود، خداى تعالى در حساب او نيز مناقشه فرمود و او را چنان‌كه خود او مى‌خواست در تحت ميزان عدل درآورده و به خود او بفهماند كه هيچ عبادتى براى حق نكرده و تمام عباداتش بُعد از ساحت حق آورده؛ اعمال و ايمانش باطل و ناچيز است، سهل است، خود آنها موجب هلاكت و تخم عذاب اليم و مايه خلود در جحيم است. خدا نكند كه خداى تعالى با كسى با عدلش رفتار كند، كه اگر همچو ورقى پيش آيد احدى از اوّلين و آخرين راه نجاتى ندارند. ائمه هدى- عليهم السلام- و انبياء عظام در مناجات خود تمناى فضل را داشته‌اند و از عدل و مناقشه در حساب خوفناك بودند [١]. مناجات خاصان درگاه حق و ائمه معصومين- صلوات اللَّه عليهم- مشحون به اعتراف به تقصير و عجز از قيام به عبوديت است‌ [٢].

[١] ر. ك: كليات مفاتيح الجنان، دعاى جوشن كبير، فقره ١٩؛ بحار الأنوار، ج ٩١، ص ١٠٧، حديث ٣٨٦.

[٢] امام سجاد عليه السلام مى‌فرمايد: «وَلا يَبْلُغُ مَبْلَغاً مِنْ طاعَتِكَ وَإن اجتَهَدَ إلّاكانَ مُقَصِّراً دُونَ استِحقاقِكَ بِفَضْلِك‌فَأشكَرُ عِبادِكَ عاجِزٌ عَنْ شُكْرِكَ، وَأعبَدُ هُمْ مُقَصِّرٌ عَنْ طاعَتِكَ»؛ «هر چند كوشش كند به درجه‌اى از طاعت تو دست پيدا نمى‌كند مگر آن‌كه در برابر استحقاق تو به علت فضل و احسانت عاجز و ناتوان است. پس شاكرترين بندگانت از شكر تو عاجز است و عابدترين ايشان در اطاعت تو كوتاه است». (صحيفه كامله سجاديه، ص ١٨٤، دعاى ٣٧)