مبادا گمان كنى كه ما منّت داريم بر انبياء معظّم يا اولياء مكرم خدا، يا بر علماء امّت، كه راهنماى سعادت و خلاصى ما هستند و ما را از جهل و ظلمت و بدبختى نجات دادند و به عالم نور و سرور و بهجت و عظمت دعوت كردند، و آن همه تحمّل مشقت‌ها و زحمت‌ها نمودند و مى‌كنند براى تربيت ما و براى نجات ما از آن ظلمت‌هايى كه لازمه اعتقادات باطله و جهل‌هاى مركب است، و از آن فشارها و عذاب‌هايى كه صورت ملكات و اخلاق رذيله است، و از آن صورت‌هاى موحشه مدهشه كه ملكوت اعمال و افعال قبيحه ماست، و براى رسيدن ما به آن نورها و بهجت‌ها و سرورها و راحتى و خوشى‌ها و حور و قصور كه نمى‌توانيم تصور آنها را بكنيم.

و اين عالم ملك به همه عظمت كه دارد تنگ‌تر از آن است كه يكى از حلّه‌هاى بهشتى را در او بياورند، و اين چشم‌هاى ما طاقت ديدن يك تار موى حور العين را ندارد، كه تمام اينها صورت ملكوتى آن عقايد و اخلاق و اعمالى است كه انبياء عظام، خصوصاً صاحب كشف كلى و دستور جامع، خاتم پيغمبران- صلّى اللَّه عليه و آله و عليهم- آنها را به وحى الهى درك فرموده و ديده و شنيده و ما را بدان‌ها دعوت فرموده‌اند. و ما بيچاره‌ها مثل اطفالى كه از حكم عقلا سرپيچند، بلكه عقلا را تخطئه مى‌كنند، هميشه با آنها در مقام ستيزه و جنگ و جدال برآمديم، و آن نفوس زكيه مطمئنه و ارواح طيبه طاهره به واسطه شفقت و رحمتى كه بر بندگان خدا داشتند هيچ‌گاه از دعوتِ خويش به واسطه نادانى ما كوتاهى نفرمودند و با زور و زر ما را به سوى بهشت و سعادت كشيدند، بدون اين‌كه اجر و مزدى از ما بخواهند. آن وقت هم كه رسول اكرم- صلّى اللَّه عليه و آله- منحصر مى‌كنند اجر خود را به «مودّت ذوى القربى‌» [١]، صورت اين مودّت و محبت در عالَم ديگر براى ما شايد از همه صور نورانى‌تر باشد، آن هم براى خود ماست و رسيدن ما به سعادت و رحمت. پس مزد رسالت عايد خود ما شد و ما از آن‌

[١] اشاره است به آيه مباركه‌ قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبى‌؛ «بگو (اى پيامبر) «من از شمااجر (رسالت) نمى‌خواهم جز آن‌كه به خويشانم محبت كنيد». (الشورى (٤٢): ٢٣)