پس اى عزيز، از مكايد شيطان بترس و در حذر باش؛ و با خداى خود مكر و حيله مكن كه پنجاه سال يا بيشتر شهوت‌رانى مى‌كنم، و دم مرگ با كلمه استغفار جبران گذشته مى‌كنم. اينها خيال خام است. اگر در حديث ديدى يا شنيدى كه حق تعالى بر اين امت تفضل فرموده و توبه آنها را تا قبل از وقت معاينه آثار مرگ يا خود آن قبول مى‌فرمايد [١]، صحيح است؛ ولى هيهات كه در آن وقت توبه از انسان متمشّى شود. مگر توبه لفظ است! قيام به امرِ توبه زحمت دارد؛ برگشت و عزم بر برگشت نكردن رياضات علميه و عمليه لازم دارد، و الّا خود به خود انسان نادر اتفاق مى‌افتد كه در فكر توبه بيفتد يا موفق به آن شود؛ يا اگر شد بتواند به شرايط صحت و قبول آن، يا به شرايط كمال آن، قيام كند. چه بسا باشد كه قبل از فكر توبه يا عملى كردن آن، اجل مهلت ندهد، و انسان را با بار معاصى سنگين و ظلمت بى‌پايان گناهان از اين نشئه منتقل نمايد. آن وقت خدا مى‌داند كه به چه گرفتارى‌ها و بدبختى‌ها دچار مى‌شود.

جبران معاصى در آن عالَم، فرضاً كه اهل نجات و عاقبت امرش سعادت باشد، كار سهلى نيست. فشارها و زحمت‌ها و سوختن‌هايى در دنبال است تا انسان لايق شفاعت شود و مورد رحمت ارحم الراحمين گردد.

[١] امام صادق عليه السلام از پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم روايت كرده است كه فرمود: «مَنْ تَابَ قَبْلَ مَوْتِهِ بَسنةٍ، قَبِلَ اللَّه توبَته. ثُمّ‌قال: إنَّ السنّة لكثيرةُ، مَن تابَ قبْلَ موتهِ بِشَهرٍ قَبِلَ اللَّه توبَته. ثمَّ قال: إنَّ الشهر لكثير، مَن تاب قَبل موته بجُمعة، قبل اللَّه توبته. ثمَّ قَالَ: إِنّ الجُمعةَ لكثير، مَن تاب قَبل موته بيومٍ، قَبِلَ اللَّه توبته. ثُمّ قال: إنّ يوماً لكثير، من تاب قَبْلَ أن يُعاينَ، قَبِلَ اللَّه توبتهَ». «هر كس يك‌سال پيش از مرگش توبه كند، خداوند توبه او را مى‌پذيرد. سپس فرمود: يك سال زياد است؛ هر كس يك ماه پيش از مرگش توبه كند، خدا توبه او را مى‌پذيرد. سپس فرمود: يك ماه زياد است؛ هر كس يك جمعه (يك هفته) پيش از مرگش توبه كند، خداوند توبه او را مى‌پذيرد. سپس فرمود: يك جمعه (هفته) زياد است؛ هر كس يك روز پيش از مرگش توبه كند، خداوند توبه او را مى‌پذيرد. سپس فرمود: يك روز زياد است؛ هر كس پيش از مشاهده مرگ توبه كند، خداوند توبه او را مى‌پذيرد». (الكافي، ج ٢، ص ٤٤٠، «كتاب الإيمان و الكفر»، «باب فيما أعطى اللَّه عزّ وجلّ آدم وقت التوبة»، حديث ٢، و احاديث اين باب)