موسوعة الإمام الخميني 46 (شرح چهل حديث( اربعين حديث)) - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٢٩٧ - فصل در بيان درجات صبر اهل معرفت

و غيبت از مقام انس و شهود.

و درجه ديگر «صبر عن اللَّه» است. و آن از درجات عشاق و مشتاقين است از اهل شهود و عيان، در صورتى كه رجوع به عالَم خود كنند و به عالم كثرت و صحو برگردند. و اين اشقّ مراتب صبر و مشكل‌ترين مقامات است. و به اين مرتبه اشاره فرموده مولاى سالكان و پيشواى كاملان و امير مؤمنان- عليه السلام- در دعاى شريف «كميل»: «

وهبني صبرت على عذابك، فكيف أصبر على فراقك» [١]:

وَرُوِيَ أَنَّ شابّاً مِنَ المُحِبّينَ سَأَلَ الشِّبْليَ عَنِ الصَّبْرِ فَقالَ: أَيُّ الصَّبْرِ أَشَدُّ؟ فَقالَ:

الصَّبْرُ للَّهِ. فَقالَ: لا. فَقالَ: الصَّبْرُ باللَّه. فَقالَ: لا. فَقالَ: الصَّبْرُ عَلَى اللَّه. فَقالَ: لا. فَقالَ:

الصَّبْرُ فِي اللَّه. فَقالَ: لا. فَقالَ: الصَّبْرُ مَعَ اللَّه. فَقالَ: لا. فَقالَ: وَيْحَكَ فَأَيُّ؟ فَقالَ: الصَّبْرُ عَنِ اللَّه. فَشَهِقَ الشِّبْليُ وَخَرَّ مَغْشِيّاً عَلَيْهِ‌ [٢].

و درجه ديگر «صبر باللَّه» است. و آن از براى اهل تمكين و استقامت است. كه بعد از حال صحو و بقاء باللَّه، و پس از تخلق به اخلاق اللَّه، براى آنها رخ دهد. و از آن جز كمّل را نصيبى نيست. و چون از اين مراتب ما را نصيبى و حظّى نمى‌باشد، از اين جهت مبناى اين اوراقْ تفصيل در اطراف آن نيست. وَالْحَمدُ للَّه‌أوّلًا وَآخِراً وَصلّى اللَّه عَلى مُحَمَّدٍ وَآلِهِ الطّاهِرينَ.

[١] «الها، گيرم كه بر عذاب تو صبر كردم، چگونه جدايى از تو را تاب آورم». (مصباح المتهجّد، ص ٥٨٦ (با كمى تفاوت)؛ المراقبات، ص ١٤٨)

[٢] شرح منازل السائرين، كاشانى، ص ٢٠٢.