نشده مگر ذره‌اى نسبت به عوالم ديگر [١]، اين همه رحمت و نعمت الهى و لطف و بخششِ ذات مقدس سر تا پاى همه را فرا گرفته، و هر چه پيدا و ناپيداست سفره نعم و عطاى حضرت بارى تبارك و تعالى است كه اگر جميع عالم بخواهند به شمه‌اى از نعمت و رحمت او احاطه كنند نتوانند؛ پس چه خواهد بود در عالَمى كه عالم كرامت و مهمانخانه عطاى ربوبيت و جايگاه رحمت و بسط رحيميت و رحمانيت است؛ شيطان حق دارد طمع به رحمت كند و اميد عطاى حق نمايد.

پس، حسن ظن خود را به حق كامل كن و اعتماد به فضل او نما؛ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعاً [٢]. خداى تعالى جميع گناهان را بيامرزد و همه را در بحر عطا و رحمت خود مستغرق نمايد. تخلف در «وعده» حق محال است، گرچه تخلف در «وعيد» ممكن است و چه بسا بسيار واقع شود. پس دل خوش‌دار به رحمت كامل او كه اگر رحمت حق شامل حالت نبود مخلوق نبودى. هر مخلوقى مرحوم است:

«وسعت رحمته كل شي‌ء» [٣].

فصل در فرق بين رجا و غرور است‌

ولى اى عزيز ملتفت باش كه «رجا» را از «غرور» تمييز دهى. ممكن است اهل غرور باشى و گمان كنى اهل رجا هستى. و تمييز آن از مبادى آن سهل است، ببين اين حالتى‌

[١] اشاره است به حديث پيغمبر صلى الله عليه و آله و سلم كه فرمود: «إنَّ للَّه‌تعالى مِائةَ رحْمَةٍ، أنْزَلَ مِنْها رَحْمَةً واحِدَةً بَيْنَ الجِنِ‌وَالإنْسِ و الطَّيْرِ وَالْبَهائِمِ وَالْهَوامِّ؛ فَبِها يَتَعاطَفُون وَبِها يتراحَمُون. وأَخَّرَ تِسْعاً وتِسعينَ رَحْمَةً يَرْحَمُ اللَّه بِها عِبادَهُ يوْمَ القِيامَةِ»؛ «خداوند تعالى صد رحمت دارد كه از آنها يكى را در ميان جنيان و آدميان و چهارپايان و خزندگان فرود آورد. پس به سبب آن است كه به يكديگر مهر مى‌ورزند و بر يكديگر مى‌بخشايند. و نود و نه رحمت ديگر را وانهاد به روز واپسين تا با آنها بر بندگانش ببخشايد». (المحجّة البيضاء، ج ٨، ص ٣٨٤، «كتاب ذكر الموت ومابعده»، «باب سعة رحمة اللَّه»)

[٢] الزمر (٣٩): ٥٣.

[٣] بحار الأنوار، ج ٩١، ص ٣٩٦، از فقرات دعاء جوشن كبير.