موسوعة الإمام الخميني 46 (شرح چهل حديث( اربعين حديث)) - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٧٣٢ - است

كه غير از اين منظومه شمسى كه ما داريم، منظومات شمسيه كثيره ديگرى است كه عدد آنها را كسى نتواند احصا كند- چنانچه تفصيل آن در كتب هيئت جديده است: مراد از سماوات و ارض همين منظومه شمسى و مدارات كواكب و خود آنها باشد؛ و تحديد آن به شش روز حسب منظومه شمسى ديگرى باشد. و اين احتمال از تمام احتمالات اقرب به ظاهر است ولى مصادم با احتمالات عرفانيه نيست، زيرا آن به حسب بطنى از بطون قرآن است.

و اشاره فرموده در ذيل آيه شريفه بقوله: يَعْلَمُ ما يَلِجُ فِي الْأَرْضِ‌ إلى آخره، به علم حق تعالى به جزئيات مراتب وجود در سلسله غيب و شهود و نزول و صعود؛ و بقوله: هُوَ مَعَكُمْ‌ به معيّت قيّوميه حق و كيفيت علم حق تعالى به جزئيات كه به طريقه احاطه وجوديه و سعه قيّوميه است. و ادراك حقيقت اين قيّوميت حق را كسى جز خواص اولياء اللَّه نتواند كرد.

و امّا آيه شريفه پنجم‌ [١]: اشاره است به مالكيت حق و رجوع تمام دايره وجود به سوى حق. و اشاره به آن است كه اين به اسم «مالك» مربوط است؛ چنانچه در سوره مباركه «حمد» فرموده: مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ‌. و تفسير و تفصيل هر يك از اين امور مجال ديگرى خواهد.

و اما آيه شريفه ششم‌ [٢]: اشاره است به اختلاف شب و روز و اين‌كه هر يك از آنها كه كم شود به ديگرى افزوده گردد، و به‌عكس. و در اين اختلاف منافع كثيره‌اى است كه ذكر آن خارج از وظيفه ماست. و از براى آيه شريفه معنى عرفانى ديگرى است كه ما از ذكر آن خوددارى نموديم.

[١] لَهُ مُلْكُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ إِلَى اللَّهِ تُرْجَعُ الْأُمُورُ؛ «پادشاهى آسمان‌ها و زمين خداوند راست و كارهابه سوى او بازگردانده شوند». (الحديد (٥٧): ٥)

[٢] يُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهارِ وَ يُولِجُ النَّهارَ فِي اللَّيْلِ وَ هُوَ عَلِيمٌ بِذاتِ الصُّدُورِ؛ «شب را در روز داخل مى‌كند وروز را در شب. و او به آنچه در سينه‌هاست آگاه است». (الحديد (٥٧): ٦)