موسوعة الإمام الخميني 46 (شرح چهل حديث( اربعين حديث)) - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٧٠٠ - حديث سى و هشتم آفرينش آدم بر صورت خداوند

باقر- سلام اللَّه عليه- صدور آن را تصديق فرموده، منتها مقصود آن را بيان فرمودند.

ولى حديثى شيخ صدوق در عيون اخبار الرضا به سند خود از حضرت ثامن الحجج- عليهم السلام- نقل فرمايد كه معناى آن اين است: «حسين بن خالد گفت عرض كردم به حضرت رضا عليه السلام: اى پسر رسول خدا، مردم روايت كنند كه رسول خدا- صلّى اللَّه عليه و آله- فرمود:" خدا آدم را به صورت خود خلق فرمود." حضرت فرمود:" خدا بكشد آنان را! همانا حذف كردند اوّل حديث را. رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم گذشت به دو نفر مرد كه يكديگر را سَبّ مى‌كنند. حضرت شنيد يكى از آنها به رفيقش مى‌گفت: زشت كند خدا روى تو و روى آن كس را كه شبيه تو است. پس فرمود رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله:

اى بنده خدا، مگوى اين را به برادر خود، زيرا كه خداى عزّ وجلّ خلق فرمود آدم را به صورت او"» [١].

و به واسطه اين، مرحوم مجلسى حديث حضرت باقر- عليه السلام- را حمل بر تقيه فرمودند. و نيز احتمال دادند كه اين معناى حضرت مبنى بر فرض تسليم باشد [٢]. و اين احتمال بسيار بعيد است. و محتمل است كه حديث حضرت رضا عليه السلام را ارجاع نموده به حديث اوّل، كه مقصود از «آدم» در ذيل آن كه مى‌فرمايد: «

إن الله خلق آدم على صورته‌

» نوع آدمى باشد؛ و ضمير «

على صورته‌

» به حق تعالى برگردد. و حضرت رضا- عليه السلام- به مناسبت آن‌كه راوى اهل فهم معناى حديث نبوده است، صدر حديث را نقل فرمودند كه آن شخص توهم كند كه مراد از آدم حضرت ابوالبشر است، و ضمير «

على صورته‌

» به آن شخص برگردد، تأمَّل.

و شايد هر دو حديث صادر باشد. جناب رسول اكرم- صلّى اللَّه عليه و آله- يك وقت‌

[١] عن الحسين بن خالد، قال: قُلْتُ لِلرِّضا عليه السلام: يَابْنَ رَسولِ اللَّه إنَّ الناسَ يَرْوُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّه صلى الله عليه و آله و سلم قال: «إنَّ اللَّه عَزَّ وجَلَّ خَلَقَ آدَمَ عَلى صُورَتِهِ». فَقالَ: «قاتَلَهُمُ اللَّه! لَقَدْ حَذَفُوا أَوَّلَ الحديث. إنَّ رسول اللَّه صلى الله عليه و آله و سلم مَرَّ بِرَجُلَيْنِ يَتَسابّانِ، فَسَمِعَ أَحَدَ هُما يَقُولُ لِصاحِبِهِ: قَبَّحَ اللَّه وَجْهَكَ وَوَجْهَ مَنْ يَشْبَهُكَ! فَقال صلى الله عليه و آله و سلم لهُ: يا عَبْدَاللَّه، لا تَقُلْ هذا لِاخيكَ، فَإنَّ اللَّه عَزَّ وجَلَّ خَلَقَ آدَمَ على صُورَتِهِ». (عيون أخبار الرضا، ج ١، ص ١١٩، حديث ١٢)

[٢] مرآة العقول، ج ٢، ص ٨٤.