اى عزيز، راه حق سهل است و آسان، ولى قدرى توجه مى‌خواهد. اقدام بايد كرد. با تسويف و تأخير امر را گذراندن و بار گناهان را هر روز زياد كردن كار را سخت مى‌كند؛ ولى اقدام در امر و عزم بر اصلاح امر و نفسْ راه را نزديك و كار را سهل مى‌كند. تو تجربه كن و چندى اقدام كن، اگر نتيجه گرفتى، صحت مطلب بر تو ثابت مى‌شود؛ والّا راه فساد باز است و دست گنهكار تو دراز.

و اما آن دو امر ديگر كه جناب امير المؤمنين- عليه السلام- فرموده است از شرايط كمال توبه و توبه كامله است؛ نه آن‌كه توبه بدون آنها تحقق پيدا نمى‌كند يا قبول نمى‌شود، بلكه توبه بدون آنها كامل نيست.

بدان‌كه از براى هر يك از منازل سالكان مراتبى است كه به حسب حالات قلوب آنها فرق مى‌كند. شخص تائب اگر بخواهد به مرتبه كمال آن نائل شود، بايد تدارك تروك را كه كرد- يعنى آنچه را كه ترك كرده بود تدارك كرد- تدارك حظوظ را نيز بكند. يعنى حظوظ نفسانيه‌اى كه در ايام معاصى براى او حاصل شده بود بايد تدارك كند. و آن به اين نحو صورت پذيرد كه آثار جسميه و روحيه كه در مملكت او حاصل شده بود از معاصى، در صدد برآيد كه از آن به‌كلى حك نمايد تا نفس به صقالت اوليه و روحانيت فطريه خود عود كند و تصفيه كامله از براى او حاصل آيد؛ چنانچه دانستى كه از براى هر معصيتى و هر لذتى در روح اثرى حاصل آيد؛ چنانچه در جسم نيز قوّتى حاصل شود از بعضى از آنها. پس شخص تائب بايد مردانه قيام كند و آن آثار را به‌كلى قلع كند؛ و رياضات جسميه و روحيه به خود دهد تا تبعات و آثار آن به‌كلى مرتفع شود.

همان‌طور كه حضرت مولى دستور داده است.

پس به واسطه رياضات جسميه و امساك از مقوّيات و مفرّحات و گرفتن روزه مستحبى و يا واجبى، اگر به عهده اوست، گوشت حاصل از معاصى يا در ايام معاصى را ذوب كند. و به واسطه رياضات روحيه و عبادات و مناسك، حظوظ طبيعت را تدارك كند؛ زيرا كه در ذائقه روح صورت لذات طبيعيه موجود است، و تا آن صورت‌ها متحقق است، نفس متمايل به آنها و قلب عاشق به آنهاست، و بيم آن است كه خداى نخواسته باز نفس سركشى كند و عنان را از دست بگيرد. پس بر سالك راه آخرت و تائب از