بعدالموت وحشت و هولناكى سخت است كه هيچ وحشتى شبيه آن نيست. بسا باشد اشاره به آن باشد فرمايش رسول اكرم- صلّى اللَّه عليه و آله و سلم- در وصيتش به امير المؤمنين عليه السلام: «

ولا و حدة أوحش من العجب» [١]

. يعنى «هيچ تنهايى ترسناك‌تر نيست از عجب».

«موسى بن عمران- على نبيّنا و آله و عليه السلام- از شيطان پرسيد:" خبر ده مرا به گناهى كه اولاد آدم وقتى مرتكب شود آن را، بر او راه يابى و تسلط پيدا كنى". گفت:

" وقتى عجب كند بر نفس خود و بزرگ شمارد عملش را و كوچك شود در چشمش گناه او." خداوند تعالى به داود- عليه السلام- مى‌فرمايد:" اى داود، بشارت ده گناهكاران را و بترسان صديقان را". عرض كرد:" چطور بشارت دهم آنها را و بترسانم اينها را؟" فرمود:" بشارت ده گناهكاران را كه همانا من قبول مى‌كنم توبه را و مى‌گذرم از گناه؛ و بترسان صديقان را كه عجب نكنند به اعمال خودشان؛ زيرا كه همانا نيست بنده‌اى كه من به پا دارم از براى حساب مگر آن‌كه هلاك شود» [٢].

پناه مى‌برم به خداى تعالى از مناقشه در حساب كه صديقين و بزرگ‌تر از آنها را هلاك مى‌كند.

شيخ صدوق در خصال سند به حضرت صادق- عليه السلام- رساند كه فرمود:

«شيطان گويد:" اگر در سه چيز چيره گردم به پسر آدم باكى ندارم از هر چه بكند، زيرا كه آنها قبول نشود از او: وقتى كه بسيار شمارد عمل خود را، و فراموش كند گناه خود را، و راه يابد در او عجب"» [٣].

[١] «پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم به على عليه السلام فرمود: و هيچ تنهايى هراسناك‌تر از خودپسندى نيست». (وسائل الشيعة، ج ١، ص ١٠٣، «أبواب مقدّمة العبادات» باب ٢٣، حديث ١٤)

[٢] الكافي، ج ٢، ص ٣١٤، «كتاب الإيمان و الكفر»، «باب العجب»، حديث ٨؛ وسائل الشيعة، ج ١، ص ٩٩، «أبواب مقدّمة العبادات»، باب ٢٣، حديث ٣.

[٣] عن أبي عبداللَّه عليه السلام قال: «قال إبليسُ- لَعنَةُ اللَّه عليه- لجنوده: إِذَا اسْتَمْكَنْتُ مِنِ ابْنِ آدَمَ فِي ثَلَاثٍ لَمْ أُبَالِ مَا عَمِلَ فَإِنَّهُ غَيْرُ مَقْبُولٍ مِنْهُ: إِذَا اسْتَكْثَرَ عَمَلَهُ، وَنَسِيَ ذَنْبَهُ وَدَخَلَهُ الْعُجْبُ». (الخصال، ص ١١٢، حديث ٨٦؛ وسائل الشيعة، ج ١، ص ٩٨، «أبواب مقدّمة العبادات»، باب ٢٢، حديث ٧)