و جميع فقها درست نباشد. رسول خدا- صلّى اللَّه عليه و آله- و ائمه هدى- عليهم السلام- قريب سيصد سال وضو گرفتند، و به حسب اخبار متواتره كيفيت وضوى آنها همين‌طور بود؛ پس اگر عمل آنها باطل بود، بگذار عمل من نيز باطل باشد. و اگر مقلد مجتهدى هستى، به شيطان جواب بده: من اين‌طور عمل مى‌كنم به رأى مجتهد؛ اگر وضوى من باطل باشد، خداوند از من مؤاخذه نمى‌فرمايد و به من حجتى ندارد. و اگر ملعون تشكيك در رأى مجتهد كرد كه او چنين نفرموده، كتب آنها در دست است باز كن و نشان او بده. چندين مرتبه كه اعتنا به قولش نكردى و به خلاف رأى او رفتار كردى، البته از تو مأيوس مى‌شود، و اميد است كه معالجه قطعى مرضت بشود؛ چنانچه در احاديث شريفه اين معنى مذكور است:

فَعَنِ الْكافي بِإسْنادِهِ عَنْ زُرَارَةَ وَأَبِي بَصِيرٍ، قَالَا: قُلْنَا لَهُ: الرَّجُلُ يَشُكُّ كَثِيراً فِي صَلَاتِهِ حَتَّى لَايَدْرِيَ كَمْ صَلَّى وَلَا مَا بَقِيَ عَلَيْهِ؟ قَالَ: «

يعيد»

. قُلْنَا لَهُ: فَإِنَّهُ يَكْثُرُ عَلَيْهِ ذَلِكَ؛ كُلَّمَا أعادَ شَكَّ. قَالَ: «

يمضي في شكه»

. ثُمَّ قَالَ: «

لا تعودوا الخبيث من أنفسكم بنقض الصلاة، فتطمعوه؛ فإن الشيطان خبيث يعتاد لما عود، فليمض أحدكم في الوهم، ولا يكثرن نقض الصلاة؛ فإنه إذا فعل ذلك مرات، لم يعد إليه الشك»

. قَالَ زُرَارَةُ: ثُمَّ قَالَ: «

إنما يريد الخبيث أن يطاع؛ فإذا عصي، لم يعد إلى أحدكم» [١].

«زراره و ابوبصير گفتند:" گفتيم به او (يعنى به حضرت باقر يا حضرت صادق- عليهما السلام- كه مردى شك مى‌كند بسيار در نمازش؛ حتى اين‌كه نمى‌داند چقدر نماز كرده و چقدر به عهده او باقى است؟" فرمود:" اعاده كند." گفتيم:" همانا براى او زياد اتفاق مى‌افتد، هر وقت اعاده مى‌كند شك مى‌نمايد." فرمود:" بگذرد در شكّش." (يعنى اعتنا به شك نكند). پس از آن فرمود:" عادت ندهيد آن پليد را به خودتان در شكستن نماز، پس به طمع اندازيد او را؛ زيرا كه شيطان پليد است و عادت دارد به چيزى كه عادت داده شد. يعنى، هر آينه بگذرد هر يكِ شما در شك و اعتنا نكند و زياد نشكند نماز را. همانا اگر چند مرتبه چنين كرد، شكّش عود نمى‌كند." زراره گفت پس از

[١] الكافي، ج ٣، ص ٣٥٨، «كتاب الصلاة»، «باب من شكّ في صلاته كلّها ...»، حديث ٢.