مقدس اين فتح و ساير فتوحات واقع مى‌شود. و مادامى كه سالك در عالم قلب است و رسوم و تعينات قلبيه در او حكمفرماست، باب اسماء و صفات بر او مغلق و منسد است.

و پس از آن‌كه به تجليات اسمائى و صفاتى رسوم عالم قلب فانى شد و آن تجلياتْ صفات قلب و كمالات آن را افنا نمود «فتح مبين» رو دهد، و باب اسماء و صفات به روى او مفتوح گردد و رسوم متقدمه نفسيه و متأخره قلبيه زائل و فانى شود و در تحت غفاريت و ستاريت اسماء مغفور گردد. و گويند: اشاره به اين فتح است قول خداى تعالى: إِنَّا فَتَحْنا لَكَ فَتْحاً مُبِيناً^ لِيَغْفِرَ لَكَ اللَّهُ ما تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَ ما تَأَخَّرَ. ما فتح آشكاراى عالم اسماء و صفات را بر تو نموديم تا در تحت غفاريت اسماء الهيه ذنوب نفسيه متقدمه و قلبيه متأخره مغفور شود. و اين فتح باب «ولايت» است.

و مادامى كه سالك در حجاب كثرت اسمائى و تعينات صفاتى است، ابواب تجليات ذاتيه به روى او مغلق است. و چون تجليات ذاتيه احديه براى او شود و جميع رسوم خَلقيه و امريه را فانى نمايد و عبد را مستغرق در عين جمع نمايد، «فتح مطلق» شود و ذنب مطلق مغفور گردد؛ و با تجلّى احدى ذنب ذاتى، كه مبدأ همه ذنوب است، سَتر شود؛ «وُجودُكَ ذَنْبٌ لا يُقاسُ بِهِ ذَنْبٌ» [١]. و گويند اشاره به اين فتح است قول خداى تعالى: إِذا جاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَ الْفَتْحُ‌ [٢].

پس با «فتح قريب» ابواب معارف قلبيه مفتوح شود و ذنوب نفسيه مغفور گردد. و با «فتح مبين» ابواب ولايت و تجليات الهيه مفتوح گردد، و بقاياى ذنوب نفسيه متقدمه و ذنوب قلبيه متأخره آمرزيده شود. و با «فتح مطلق» فتح تجليات ذاتيه احديه گردد و ذنب مطلق ذاتى مغفور شود.

و بايد دانست كه فتح قريب و فتح مبين عام است نسبت به اوليا و انبيا و اهل معارف.

[١] «وجود تو خود گناهى است كه هيچ گناهى با آن قابل قياس نيست». (اين شعر در كتاب‌هاى عرفانى آمده وكامل آن اين است: «فقلت وما أذنبت، قالت مجيبة/ وجودك ذنب لا يقاس به ذنب». ر. ك: شرح فصوص الحكم، قيصرى، ج ١، ص ٦٢٦)

[٢] «زمانى كه يارى خدا و پيروزى و گشايش فرا رسيد». (النصر (١١٠): ١)