كند و او را به هلاكت ابدى رساند؛ و در وقتى تنبه پيدا كند كه پشيمانى سودى ندارد. و تواند بود كه همين آتش غضب كه در قلب بروز كند و آن «جَمْره شيطان» است، چنانچه حضرت باقر العلوم- عليه السلام- فرمايد: «

إن هذا الغضب جمرة من الشيطان توقد في قلب ابن آدم» [١]

. يعنى «همانا اين غضبْ برقه آتشى است از شيطان كه افروخته شود در قلب پسر آدم».- صورتش در آن عالمْ صورتِ آتشِ غضب الهى باشد. چنانچه حضرت باقر العلوم- عليه السلام- فرمايد در حديث شريف كافى:

«مكتوب في التوراة فيما ناجى الله- عز و جل- به موسى: يا موسى، أمسك غضبك عمن ملكتك عليه أكف عنك غضبي» [٢]

. يعنى «در تورات نوشته است، در ضمن اسرارى كه خداى تعالى به موسى فرمود:" اى موسى، نگاه‌دار غضب خود را از كسى كه تو را مسلط نمودم بر او، تا آن‌كه نگه دارم از تو غضب خودم را». و بدان‌كه هيچ آتشى از آتش غضب الهى دردناك‌تر نيست. چنانچه در حديث وارد است كه از حضرت عيسى بن مريم- عليهماالسلام- حواريين او سؤال كردند: چه چيز از همه اشيا سخت‌تر است؟

فرمود: سخت‌ترين اشيا غضب خداست. گفتند: به چه چيز حفظ كنيم خود را از آن؟

فرمود: به آن‌كه غضب نكنيد [٣].

پس، معلوم شد كه غضب خدا از هر چيز سخت‌تر و شديدتر است و آتش غضبش سوزنده‌تر است؛ و صورت غضب در اين عالَمْ صورت آتشِ غضب خداست در آن عالَم. و چنانچه خودِ غضب از قلب بروز كند، شايد آتش غضب الهى، كه مبدأ آن، غضب و ساير رذائل قلبيه است، از باطن قلب بروز كند و بر ظاهر سرايت كند و از

[١] الكافي، ج ٢، ص ٣٠٤، «كتاب الإيمان و الكفر»، «باب الغضب»، حديث ١٢؛ وسائل الشيعة، ج ١٥، ص ٣٦١، «كتاب الجهاد»، «أبواب جهاد النفس»، باب ٥٣، حديث ١٢.

[٢] الكافي، ج ٢، ص ٣٠٣، «كتاب الإيمان و الكفر»، «باب الغضب»، حديث ٧؛ وسائل الشيعة، ج ١٥، ص ٣٦٠، «كتاب الجهاد»، «أبواب جهاد النفس»، باب ٥٣، حديث ١٠.

[٣] عَنْ أَبي عَبْدِاللَّه عليه السلام قالَ: «قالَ الْحَواريُّونَ لِعِيسَى عليه السلام: أَيُّ الأَشْياءِ أَشَدُّ؟ قالَ: أَشَدُّ الأشْياءِ غَضَبُ اللَّه عَزَّ وَجَلَّ، قالُوا: بِما نَتَّقي غَضَبَ اللَّه؟ قالَ: بِانْ لا تَغْضَبُوا». (وسائل الشيعة، ج ١٥، ص ٣٦٢، «كتاب الجهاد»، «أبواب جهاد النفس»، باب ٥٣، حديث ١٥)