كشيدن عالم قبر و برزخْ همين تعلقات است. هر چه آنها كمتر باشد، برزخ و قبر انسان روشن‌تر و گشاده‌تر و مكث انسان در آن كمتر است؛ و لهذا براى اولياء خدا بيشتر از سه روز- چنانچه در بعضى روايات است- عالَم قبر نيست؛ آن هم براى همان علاقه طبيعى و تعلق جبلّى است.

و از مفاسد حب دنيا و تعلق به آن اين است كه انسان را از مردن خائف كند. و اين خوف، كه از محبت دنيا و علاقه قلبى به آن پيدا شود، بسيار مذموم است، و غير از خوف از مَرجع است كه از صفات مؤمنين است. و عمده سختىِ مردنْ همين فشار رفعِ تعلقات و خوف از خود مرگ است.

جناب محقّق بارع و مدقّق بزرگ اسلام، سيّد عظيم الشأن داماد، كرّم اللَّه وجهه، در قبسات- كه يكى از كتب كم‌نظير است- در باب خود مى‌فرمايد: «لا تَخافَنَّكَ الْمَوْتُ، فإنَّ مَرارَتَهُ في خَوْفِهِ» [١]. «نترساند البته تو را مرگ، زيرا كه تلخى آن در ترسناكى از اوست».

و از مفاسد بزرگ حب دنيا آن است كه انسان را از رياضات شرعيه و عبادات و مناسك باز دارد، و جنبه طبيعت را قوّت دهد و تعصّى نمايد طبيعت از اطاعت روح، و انقياد آن را نكند و عزم انسانى را سست كند و اراده را ضعيف نمايد؛ با اين‌كه يكى از اسرار بزرگ عبادات و رياضات شرعيه آن است كه بدن و قواى طبيعيه و جنبه ملكْ تابع و منقاد روح گردد و اراده نفس در آنها كار كن شود و ملكوت نفس بر ملك غالب شود، و به‌طورى روح داراى سلطنت و قدرت و نفوذ امر شود كه به مجرّد اراده بدن را به هر كار بخواهد وادار كند، و از هر كار بخواهد بازدارد؛ ملك بدن و قواى ظاهره مُلكيه تابع و مقهور و مسخّر ملكوت گردد به نحوى كه بى‌مشقت و تكلف هر كارى را بخواهد انجام دهد. و يكى از فضائل و اسرار عبادات شاقّه و پرزحمت آن است كه اين مقصد از آنها بيشتر انجام گيرد، و انسان به واسطه آنها داراى عزم مى‌شود و بر طبيعت غالب مى‌آيد و بر ملك چيره مى‌شود. و اگر اراده تام و تمام شود و عزم قوى و محكم گردد، مَثل مُلك بدن و قواى ظاهره و باطنه آن مَثل ملائكة اللَّه شود كه عصيان خدا نكنند؛ به‌

[١] عبارت قبسات چنين است: «لا تخافنّ موت البدن ... استهينوا بالموت، فإنّ مرارته في خوفه». (القبسات، ص ٤٧٩)