ترجمه من لا يحضره الفقيه شيخ صدوق - غفاري، علي اکبر؛ غفاري، محمد جواد؛ بلاغي، صدر - الصفحة ٥٤٨ - باب در باره كسى كه در زمين خود يا ديگرى چاه يا گودالى حفر كند و كسى در او افتد و بميرد

ساخته مى‌شود اگر كسى از روى آن سقوط كند سازنده‌هاى آن ضامن هستند؟

فرمود؟ نه.

شرح: «زيرا آنان كار نيك كرده‌اند و خداوند مى‌فرمايد بر نيكوكاران راهى نيست‌ ما عَلَى الْمُحْسِنِينَ مِنْ سَبِيلٍ‌.

٥٣٤٣- و رسول خدا ٦ فرموده‌اند: هر كس در راه عبور مردم مسلمان ناودانى بنهد، يا كنيف و يا مستراحى احداث كند، يا ميخى بكوبد، يا حيوانى را ببندد، و يا چاهى را حفر كند، و مسلمانى با يكى از اين چيزها برخورد كند و تلف شود وى ضامن است.

شرح: از فقهاى ما پاره‌اى گويند اگر ناودان (مراد ناودانهاى افقى است نه لوله‌هاى عمودى) بر سر فردى افتد صاحب آن ضامن جنايت است و بهمين خبر تمسك كنند و پاره‌اى ضامن ندانند و گويند جواز اخراج ميزاب و ناودان اتّفاقى است و عمل و سيره مسلمين بر آن بوده و هست، و چنانچه بيفتد و خسارتى ببار آرد مربوط بصاحبش نيست، و خبر را توجيه يا طرح مى‌كنند، و أمّا جواز منافى با ضمان نيست».

٥٣٤٤- عقبة بن خالد گويد: امام صادق ٧ فرمود: از جمله احكامى كه رسول خدا ٦ فرموده آنست كه معدن و چاه كهنه كه حفركننده معلومى ندارد، و عجماء: حيوانات زبان بسته و رها شده كه صاحبى ندارند جبارند، اگر موجب قتل كسى شدند، خون بر باد رفته و هدر است و كسى ضامن نيست.

و مراد به عجماء چهارپايان اهلى هستند، و جبار بمعنى هدر است كه كسى‌