اولين بار توسط ريكاردو (١٨٢٣- ١٧٧٢ م) مطرح شد. بعد از آدام اسميت، ريكاردو بزرگ‌ترين انديشمند اقتصادى است.[١] امروزه رانت به هر گونه امتيازى اطلاق مى‌شود كه شخص به خاطر مقام و منصب و موقعيتى كه در آن قرار دارد، به آن دست مى‌يابد.

قبل از اينكه رانت، يك مفهوم خاص اجتماعى و اقتصادى بيابد، به درآمد منظمى كه از كار حاصل نشود و ناشى از امتياز مالكانه و يا سرمايه‌اى باشد كه در اختيار ديگرى قرار مى‌گيرد و از بهره آن استفاده مى‌شود، اطلاق مى‌گرديد.[٢]

رانت را به رانت مشروع و غيرمشروع تقسيم مى‌كنند[٣] و رانت غيرمشروع محل بحث ماست. رانت غيرمشروع عبارت از هر امتيازى است كه خارج از چارچوبهاى قانونى و پذيرفته شده در اختيار عده‌اى قرار مى‌گيرد، فقط به خاطر مقام و موقعيت و وضعيتى كه در آن قرار دارند، بدون اينكه در اين زمينه كار مفيدي انجام دهند و يا خدماتي را ارائه و يا ثروتي هزينه كنند. البته بين رانت با درآمدهاي بادآورده (windfall profits) كه در اثر افزايش قيمت‌ها و در نتيجة جنگ، قحطي و ... به دست مي‌آيد، تفاوت وجود دارد.[٤]

يكى از عمده‌ترين مشكلات حضرت على (عليه‌السلام) در دوره چهار سال و اندى حكومت خود، روحيه رانت‌خوارى خواص بود. چون آنها عادت كرده بودند به واسطه مقام و منصبى كه دارند امتيازات اقتصادى را به خود اختصاص دهند و توقع داشتند همانند خليفه پيشين با آنان رفتار شود و همچنان از امتيازات و رفاه ناشى از آن بهره‌مند شوند، ولى عدالت‌خواهى ايشان وجود چنين روحيه را بر نمى‌تافت. بنابراين در مقابل آنها ايستاد و به صراحت فرمود: آنچه از بيت‌المال برده‌ايد اگرچه مهريه همسرانتان باشد به بيت‌المال برمى‌گردانم.[٥] اطرافيان‌

[١] - شارل ژيد، تاريخ عقايد اقتصادى، ترجمه كريم سنجابى، انتشارات دانشگاه تهران، ١٣٧٠، ص ٢٢.

[٢] - همان.

[٣] - باقرى: ص ٨١.

[٤] - ر. ك، يدالله دادگر، تاريخ تحولات انديشه اقتصادى، قم: انتشارات دانشگاه مفيد، ١٣٨٣، ص ٣٠٢- ٢٩٨ و سايت اينترنتى

www. iccim. org/ Persian/ Magazine/ ٠٨٣١/ Tir/. ٤. htm

[٥] - نهج‌البلاغه: خطبه ١٥.