ضمن آنكه اكثر كشورهاى اسلامى در زمره ممالك فقير و توسعه نيافته بشمار مى‌روند. از بين اين كشورها مراكش، الجزاير، مصر، بنگلادش، پاكستان، اندونزى، ايران، تركيه و عربستان در زمره كشورهاى اصلى اسلامى هستند.

ويژگى اصلى جهان اسلام امروزه تلاش در راه احياى اسلام و مقاومت در مقابل سيطره نظامى، سياسى و فرهنگى غرب بر جهان اسلام است. امروز جهان اسلام بر سر ارزش‌ها، هويت و جايگاه خويش در كل جهان درگير كشمكش‌هاى داخلى و بيرونى است. هر يك از طرف‌هاى رقيب در اين كشمكش با تفسير و برداشت خويش در تلاش براى سلطه فكرى و سياسى برطرف ديگر است. تلاش مسلمانان در خصوص حل و فصل اين مشكلات و يافتن الگو و گزينه‌اى براى جامعه خويش هنوز بى‌حاصل مانده است.[١]

رشد اسلام به منزله پرشورترين ايدئولوژى فرودستان و محرومان بخشى از يك موج مذهب‌گرايى است كه جهان عرب و كشورهاى اسلامى را در طول ٣٠ سال گذشته در خود غرق كرده است. رشد اسلام بر اثر سرخوردگى از نظام‌هاى اقتصادى ضعيف توزيع ناعادلانه ثروت و فقدان آزادى‌هاى سياسى در جهان عرب و اسلامى نيرو گرفته است.

اليوير روى () پژوهشگر فرانسوى مى‌گويد: «اسلام به منزله يك ايدئولوژى استوار بر جدل و مناقشه جاى ماركسيسم را گرفته است. هنگامى‌كه جنبش چپ فرو پاشيد، اسلام‌گرايان وارد ميدان شدند.»[٢]

گرچه طرح نظريه مردمسالارى اسلامى سابقه چندانى ندارد زيرا هنوز نادر است و در واقع مخالفت و سركوب دين و روحانى به مراتب بيش از تاريخ تعصب مذهبى در جهان اسلام اساس و مبناى بسيارى از خونبارترين ناكامى‌هاى سياسى در كشورهاى اسلامى و خصوصاً خاورميانه را تشكيل مى‌دهد. ناصريسم در مصر، بعثى‌گرى در عراق و سوريه، شاه در ايران نمونه‌اى از اين رژيم‌ها بشمار مى‌آيد. اين رژيم‌ها از سوى نخبگان سكولار رهبرى‌

[١] - پيشين.

[٢] - صفا تاج، مجيد، سناريو جنگ نفت، تهران، تجسم خلاق، ١٣٨٥، ص ٩٩.