و اولاد و عشيره و قوم و خويش و همشهرى، و از امور خصوصى و زندگى زناشويى گرفته تا مقررات مربوط به جنگ و صلح و مراوده با ساير ملل، از قوانين جزيى تا حقوق تجارت و صنعت و كشاورزى. براى همه مراحل زندگى انسان دستور و قانون دارد تا انسان را تربيت كند. قرآن مجيد و سنت شامل همه دستورات و احكامى است كه بشر براى سعادت و كمال خود احتياج دارد.[١] لذا دولت در نظريه مردمسالارى دينى، بر طبق شريعت حكومت مى‌كند و قرآن و سنت پيامبر (صلي‌الله و عليه‌و آله) در اين دولت مبناى مصوبات قانونى است.

با تبيين مفهوم مردمسالارى دينى و تحصيل شاخص‌هاى آن، در ادامه مفهوم ليبرال دموكراسى و شاخص‌هاى آن را توضيح مى‌دهيم تا امكان مقايسه بين دو نظريه فراهم آيد.

ب) مفهوم دموكراسى ليبرال و شاخص‌هاى آن؛

دموكراسى معاصر يا ليبرال دموكراسى محصول تاريخ جديد اروپاست، تاريخى كه با «رنسانس» يا «باز زايش» آغاز مى‌شود. مفهوم دموكراسى، مفهوم قديمى است و خاستگاه آن آتن قرن پنجم ق. م است كه به‌طور مستقيم انجام مى‌گرفت. دموكراسى امروزى مسير تحول طولانى‌اى از دموكراسى مستقيم تا دموكراسى نمايندگى طى كرده است. ليبراليسم مفهومى جديد است و ريشه‌هاى معنوى آن در «انسان‌مدارى»، «عقل‌گرايى»، «تجربه‌گرايى»، و «روشنگرى»[٢] قرون هفدهم و هجدهم مستحكم شده است.[٣]

در اين عصر اروپا دوران سده‌هاى ميانه را پشت سر مى‌گذارد و وارد دوران تازه‌اى مى‌شود. دگرگونى‌هاى عظيمى كه در عرصه علم تكنولوژى، فرهنگ و حيات اجتماعى و اقتصادى شاهد آنيم از اين دوره شروع مى‌شود. در اين دوره نظام فئودالى اروپا رو به زوال و سرانجام سقوط مى‌رود و نظام اقتصادى- اجتماعى تازه‌اى به نام نظام سرمايه‌دارى‌

[١] - امام خمينى؛ ولايت فقيه؛ ص ٢١.

[٢] - از پيشگامان عقل‌گرايى: رنه دكارت()، تجربه‌گرايى: فرانسيس بيكن()، و روشنگرى: ديويد هيوم، جان لاك، ژان ژاك روسو و امانوئل كانت را مى‌توان نام برد.

[٣] - صلاحى، ملك يحيى؛ انديشه‌هاى سياسى غرب در قرن بيستم، تهران، قومس، ١٣٨١، ص ١١.